धादिङ । बिहानै उठेर घरको काम, खेतबारीमा खेतीपाती, पशुपालन र परिवारको हेरचाहमा दिन बिताउने ग्रामीण महिलाको श्रमको वास्तविक मूल्य कति छ ? परिवार र समाजको जीवन धान्न महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याउँदै आएका ग्रामीण महिलाको कामले उचित सम्मान र आर्थिक मूल्य पाउन सकेको छ त ? यिनै प्रश्नका बीच आज अक्टोबर १५ मा अन्तर्राष्ट्रिय ग्रामीण महिला दिवस मनाइँदै छ ।
ग्रामीण महिलाको योगदानको सम्मान, उनीहरूले भोग्दै आएका समस्या उजागर तथा आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक सशक्तीकरणका लागि पैरवी गर्ने उद्देश्यले यो दिवस मनाइन्छ ।
संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासभाले सन् २००७ डिसेम्बर १८ मा अक्टोबर १५ लाई अन्तर्राष्ट्रिय ग्रामीण महिला दिवसका रूपमा मनाउने निर्णय गरेको थियो । त्यसपछि सन् २००८ अक्टोबर १५ देखि यो दिवस मनाउन थालिएको हो । नेपालमा वि.सं. २०७० देखि यो दिवस मनाउन थालिएको हो ।
नेपालका गाउँबस्तीमा महिलाको दैनिकी घरायसी काममा मात्र सीमित छैन । उनीहरू खेतीपाती गर्छन्, पशुपालन सम्हाल्छन्, खाद्यान्न उत्पादनमा जुट्छन् र परिवारको आर्थिक व्यवस्थापनमा सहयोग पुर्याउँछन् । कतिपय महिलाले घरपरिवारको जिम्मेवारीसँगै उद्यम तथा आयआर्जनका गतिविधि पनि सञ्चालन गर्दै आएका छन् ।
यति धेरै जिम्मेवारी निर्वाह गरे पनि ग्रामीण महिलाले गर्ने घरायसी काम र हेरचाहलाई प्रायः आर्थिक मूल्यका रूपमा गणना गरिँदैन । कृषि तथा घरेलु काममा उनीहरूले खर्चिने समय र श्रमको उचित मूल्याङ्कन नहुँदा उनीहरूको योगदान ओझेलमा पर्ने गरेको छ ।
ग्रामीण महिलाका चुनौती श्रमको मूल्याङ्कनमा मात्र सीमित छैनन् । शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा, प्रविधि, सीपमूलक तालिम, वित्तीय सेवा र बजारमा पहुँचको अभावले पनि उनीहरूको प्रगतिको बाटो कठिन बनाएको छ। कतिपय अवस्थामा भूमि तथा सम्पत्तिमा स्वामित्व, रोजगारीका अवसर र परिवार तथा समुदायका निर्णय प्रक्रियामा सहभागितासमेत चुनौतीपूर्ण रहने गरेको छ ।
ग्रामीण महिलाको जीवनस्तर सुधार गर्न उनीहरूको श्रमलाई सम्मान गर्ने, समान कामको उचित पारिश्रमिक सुनिश्चित गर्ने, उत्पादन र आयआर्जनका अवसर बढाउने तथा शिक्षा, स्वास्थ्य, प्रविधि र वित्तीय सेवामा पहुँच विस्तार गर्न आवश्यक छ । साथै, भूमि तथा सम्पत्तिमा समान अधिकार र नीति निर्माणका तहमा अर्थपूर्ण सहभागिताले महिलालाई आत्मनिर्भर बनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय ग्रामीण महिला दिवस केवल शुभकामना आदानप्रदान गर्ने दिन होइन, ग्रामीण महिलाको श्रम र योगदानलाई पहिचान गर्दै उनीहरूले भोगिरहेका असमानता हटाउन प्रतिबद्धता व्यक्त गर्ने अवसर पनि हो ।
घर, खेतबारी र समाजलाई चलायमान बनाउने ग्रामीण महिलाको श्रमको सम्मान व्यवहारमै देखिनुपर्छ । उनीहरूको योगदानको उचित मूल्याङ्कन र समान अवसर सुनिश्चित नगरेसम्म ग्रामीण विकास र समृद्धिको लक्ष्यसमेत पूर्ण हुन सक्दैन ।
हो ।
