धादिङ । आज सेप्टेम्बर १२ अर्थात् विश्व प्राथमिक उपचार दिवस । हरेक वर्ष सेप्टेम्बर महिनाको दोस्रो शनिबार विश्वभर यो दिवस मनाइन्छ । दुर्घटना, चोटपटक, अचानक स्वास्थ्य समस्या वा विपद्का बेला अस्पताल तथा स्वास्थ्यकर्मीको सेवा प्राप्त हुनुअघि गरिने प्राथमिक उपचारको महत्वबारे जनचेतना फैलाउने उद्देश्यले यो दिवस मनाइन्छ ।
विश्व प्राथमिक उपचार दिवस सन् २००० देखि मनाउन थालिएको हो। अन्तर्राष्ट्रिय रेडक्रस तथा रेडक्रिसेन्ट आन्दोलनसँग सम्बन्धित संस्थाहरूले प्राथमिक उपचारको महत्वबारे विश्वव्यापी जनचेतना बढाउने उद्देश्यले यो दिवसको सुरुवात गरेका हुन् । त्यसयता हरेक वर्ष सेप्टेम्बरको दोस्रो शनिबार विश्व प्राथमिक उपचार दिवसका रूपमा मनाइँदै आएको छ ।
प्राथमिक उपचार भन्नाले कुनै व्यक्ति दुर्घटनामा परेको, घाइते भएको, अचानक बिरामी भएको वा अन्य कुनै आपत्कालीन अवस्था सिर्जना भएको समयमा स्वास्थ्य संस्था वा स्वास्थ्यकर्मीको सेवा प्राप्त गर्नुअघि दिइने प्रारम्भिक सहयोगलाई बुझिन्छ । सही समयमा सही तरिकाले गरिएको प्राथमिक उपचारले घाइते वा बिरामीको अवस्था थप गम्भीर हुनबाट रोक्न तथा कतिपय अवस्थामा जीवन जोगाउनसमेत महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ ।
सडक दुर्घटना, आगलागी, बाढी–पहिरो, भूकम्प, डुबान, रक्तस्राव, जलन, बेहोस हुने अवस्था, हड्डी भाँचिने वा अन्य चोटपटकका घटनामा प्राथमिक उपचारको आवश्यकता पर्न सक्छ। यस्ता घटनामा अस्पताल पुग्न समय लाग्ने अवस्था भएमा घटनास्थलमै उपलब्ध व्यक्तिले आधारभूत प्राथमिक उपचार गर्न सके ठूलो सहयोग पुग्न सक्छ ।
विशेषगरी प्राकृतिक विपद्का बेला उद्धार टोली तथा स्वास्थ्यकर्मी तत्काल घटनास्थलमा पुग्न नसक्ने अवस्था आउन सक्छ । त्यसैले समुदायका सामान्य नागरिकलाई समेत आधारभूत प्राथमिक उपचारको ज्ञान र सीप हुनु आवश्यक मानिन्छ । प्राथमिक उपचार स्वास्थ्यकर्मीका लागि मात्र नभई विद्यार्थी, शिक्षक, चालक, सुरक्षाकर्मी, स्वयंसेवक, अभिभावक र सर्वसाधारण सबैका लागि उपयोगी जीवनोपयोगी सीप हो ।
अन्तर्राष्ट्रिय रेडक्रस तथा रेडक्रिसेन्ट महासंघ (IFRC) ले प्राथमिक उपचारलाई मानिसको जीवन बचाउन र आपत्कालीन अवस्थामा तत्काल सहयोग पुर्याउन सकिने महत्वपूर्ण सीपका रूपमा प्रवर्द्धन गर्दै आएको छ। प्राथमिक उपचारसम्बन्धी ज्ञान र सीप समुदायस्तरसम्म विस्तार गर्न सके दुर्घटना तथा विपद्का बेला हुने क्षति कम गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिन्छ ।
सन् २०२६ को विश्व प्राथमिक उपचार दिवसको विषय ‘First Aid in Migration Contexts’ अर्थात् प्रवासन तथा यात्राको अवस्थामा प्राथमिक उपचार रहेको छ। यस वर्षको अभियानले घरबाट टाढा यात्रा गर्ने, एक स्थानबाट अर्को स्थानमा जाने, विस्थापित हुने वा प्रवासनको अवस्थामा रहेका मानिसहरूका लागि प्राथमिक उपचारको पहुँच र ज्ञानको महत्वलाई जोड दिएको छ ।
नेपालजस्तो प्राकृतिक विपद्को जोखिम रहेको मुलुकमा प्राथमिक उपचारको ज्ञान अझ महत्वपूर्ण मानिन्छ । बाढी, पहिरो, भूकम्प तथा सडक दुर्घटनाजस्ता घटनामा तत्काल उद्धार र उपचारको व्यवस्था हुन नसक्ने अवस्थामा स्थानीयस्तरमै उपलब्ध व्यक्तिले आधारभूत प्राथमिक उपचार गर्न सके पीडितलाई थप जोखिमबाट जोगाउन सकिन्छ ।
विश्व प्राथमिक उपचार दिवसले प्राथमिक उपचारसम्बन्धी ज्ञानलाई विद्यालय, समुदाय, कार्यस्थल र सार्वजनिक स्थानसम्म विस्तार गर्नुपर्ने आवश्यकता पनि सम्झाउँछ । आपत्कालीन अवस्थामा स्वास्थ्यकर्मी पुग्नुअघि गरिने सही सहयोगले केही मिनेटमै फरक परिणाम ल्याउन सक्छ ।
त्यसैले प्राथमिक उपचार सिकौँ, आवश्यक पर्दा सही तरिकाले प्रयोग गरौँ र अरूलाई पनि सिकाऔँ । प्राथमिक उपचारको ज्ञान आफूसँग हुनु भनेको आफू मात्र होइन, वरपरका मानिसको जीवन जोगाउनसमेत तयार हुनु हो ।
