धादिङ । हरेक वर्ष जुलाई २ का दिन विश्वभर विश्व खेलकुद पत्रकार दिवस (World Sports Journalists Day) मनाइन्छ । खेल पत्रकारिताको विकास, खेल पत्रकारहरूको योगदानको सम्मान तथा खेल क्षेत्रलाई विश्वसामु प्रभावकारी रूपमा प्रस्तुत गर्ने सञ्चारकर्मीको भूमिकाको कदर गर्दै यो दिवस मनाउने गरिन्छ ।
खेलकुद पत्रकारिताको इतिहास हेर्दा यसको सुरुवात सन् १८०० को दशक बाट भएको मानिन्छ । प्रारम्भिक समयमा घोडा दौड, बक्सिङलगायतका खेलका समाचार पत्रपत्रिकामा प्रकाशित हुन थालेपछि खेल पत्रकारिताले विस्तारै व्यवस्थित रूप लिन थालेको थियो ।
विश्व खेलकुद पत्रकारहरूको साझा संस्था International Sports Press Association (AIPS) को स्थापना सन् १९२४ जुलाई २ मा फ्रान्सको राजधानी पेरिस मा भएको थियो । यही संस्थाको स्थापना दिवसको स्मरण गर्दै सन् १९९४ देखि हरेक वर्ष जुलाई २ मा विश्व खेलकुद पत्रकार दिवस मनाउने परम्परा सुरु भएको हो । त्यसयता विश्वभरका खेल पत्रकार, सञ्चार संस्था तथा खेल संगठनहरूले विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गर्दै यो दिवस मनाउँदै आएका छन् ।
किन महत्वपूर्ण छ विश्व खेलकुद पत्रकार दिवस ?
खेलकुद पत्रकारिता केवल खेलको नतिजा सार्वजनिक गर्ने माध्यम मात्र होइन । यसले खेलाडीको संघर्ष, सफलता, अनुशासन, खेल प्रशासन, पूर्वाधार, नीति तथा खेल संस्कृतिलाई समाजसम्म पुर्याउने महत्वपूर्ण जिम्मेवारी पनि निर्वाह गर्छ ।
खेल पत्रकारहरूले स्थानीय स्तरदेखि अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितासम्मका गतिविधिलाई विश्वसामु चिनाउने काम गर्छन् । कुनै खेलाडीको सफलताको पछाडि रहेका संघर्षका कथा, खेल क्षेत्रमा देखिएका चुनौती र सुधारका आवश्यकताबारे तथ्यपरक सूचना दिनु पनि खेल पत्रकारिताकै दायित्व हो ।
डिजिटल प्रविधिको विकाससँगै खेल समाचार अहिले केही सेकेन्डमै विश्वभर पुग्ने अवस्था बनेको छ । यसले खेल पत्रकारिताको प्रभाव बढाएको छ । तर, सामाजिक सञ्जालमा फैलिने अपुष्ट सूचना, अफवाह र भ्रामक सामग्रीका कारण तथ्यमा आधारित, निष्पक्ष र जिम्मेवार खेल पत्रकारिताको आवश्यकता झन् बढेको छ ।
नेपालमा विश्व खेलकुद पत्रकार दिवस
नेपालमा पनि विश्व खेलकुद पत्रकार दिवस हरेक वर्ष विभिन्न कार्यक्रमसहित मनाइँदै आएको छ । विशेषगरी नेपाल खेलकुद पत्रकार मञ्च (NSJF) स्थापना भएपछि यो दिवसलाई संस्थागत रूपमा मनाउने अभ्यास बलियो बनेको हो ।
दिवसका अवसरमा खेल पत्रकारको सम्मान, अन्तरक्रिया, शुभकामना आदानप्रदान, खेल पत्रकारितासम्बन्धी छलफल तथा खेलकुद पुरस्कार वितरणजस्ता कार्यक्रम आयोजना हुँदै आएका छन् । पछिल्ला वर्षहरूमा प्रदेश तथा जिल्लास्तरमा समेत विभिन्न सञ्चार संस्था र खेल पत्रकारहरूले यो दिवस मनाउन थालेका छन् ।
खेल पत्रकारिताका चुनौती
नेपालमा खेल पत्रकारिताले उल्लेखनीय विकास गरे पनि अझै धेरै चुनौतीहरू छन् । जिल्लास्तरका खेल गतिविधिले पर्याप्त स्थान नपाउनु, खेल पत्रकारका लागि विशेषज्ञ तालिमको अभाव, खेल समाचारलाई पर्याप्त प्राथमिकता नदिनु तथा स्रोत–साधनको कमी प्रमुख चुनौतीका रूपमा रहेका छन् ।
यद्यपि अनलाइन सञ्चार माध्यम, सामाजिक सञ्जाल र डिजिटल प्रविधिको विस्तारसँगै खेल पत्रकारिताको पहुँच र प्रभाव दुवै बढ्दै गएको छ । यसले स्थानीय खेलाडी र खेल गतिविधिलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चिनाउने अवसर पनि सिर्जना गरेको छ ।
विश्व खेलकुद पत्रकार दिवसको सन्देश
विश्व खेलकुद पत्रकार दिवसले खेल पत्रकारितालाई थप जिम्मेवार, तथ्यपरक र व्यावसायिक बनाउन प्रेरणा दिन्छ । खेलाडी, प्रशिक्षक, खेल संस्था र दर्शकबीच विश्वासको पुल निर्माण गर्ने काममा खेल पत्रकारको भूमिका महत्वपूर्ण रहने भएकाले यस दिवसले उनीहरूको योगदानप्रति सम्मान व्यक्त गर्ने अवसर प्रदान गर्दछ ।
खेलकुदको विकासमा मैदानमा खेल्ने खेलाडी जत्तिकै खेलको कथा, संघर्ष र उपलब्धिलाई समाजसम्म पुर्याउने पत्रकारको भूमिका पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण रहेको सन्देशसहित आज नेपालसहित विश्वभर विश्व खेलकुद पत्रकार दिवस विभिन्न कार्यक्रमका साथ मनाइँदै छ ।
