धादिङ । आज जुलाई ३० विश्वभर अन्तर्राष्ट्रिय मानव बेचबिखन विरुद्ध दिवस (World Day Against Trafficking in Persons) विभिन्न जनचेतनामूलक कार्यक्रमका साथ मनाइँदै छ । मानव बेचबिखन जस्तो संगठित अपराधविरुद्ध विश्व समुदायलाई एकजुट गराउने, पीडितको अधिकार संरक्षण गर्ने तथा अपराध नियन्त्रणका लागि सहकार्य बढाउने उद्देश्यले यो दिवस मनाइन्छ ।
संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभाले सन् २०१३ मा जुलाई ३० लाई अन्तर्राष्ट्रिय मानव बेचबिखन विरुद्ध दिवसका रूपमा घोषणा गरेपछि हरेक वर्ष विश्वभर विभिन्न कार्यक्रम आयोजना हुँदै आएका छन् ।
किन मनाइन्छ यो दिवस ?
मानव बेचबिखन विश्वव्यापी रूपमा फैलिएको गम्भीर अपराध हो। यस अपराधमा मानिसलाई झुक्याएर, लोभ देखाएर वा बल प्रयोग गरी श्रम शोषण, यौन शोषण, बालश्रम, जबरजस्ती विवाह, अंग व्यापार तथा अन्य गैरकानुनी गतिविधिमा प्रयोग गरिन्छ ।
यस दिवसले मानव बेचबिखनका जोखिमबारे जनचेतना फैलाउने, पीडितलाई न्याय र संरक्षण दिलाउने तथा सरकार, सुरक्षा निकाय र नागरिक समाजबीच सहकार्य मजबुत बनाउने सन्देश दिन्छ ।
नेपालमा कस्तो छ अवस्था ?
नेपाल मानव बेचबिखनको जोखिममा रहेका मुलुकमध्ये एक मानिन्छ । विशेषगरी गरिबी, बेरोजगारी, वैदेशिक रोजगारीको प्रलोभन, अशिक्षा, लैङ्गिक असमानता, प्राकृतिक विपद् तथा खुला सीमा लगायतका कारण महिला, बालबालिका र युवाहरू बढी जोखिममा पर्ने गरेका छन् ।
भारतसँगको खुला सीमाको दुरुपयोग गर्दै केही मानव तस्कर समूहले नेपाली महिला तथा बालबालिकालाई विभिन्न बहानामा भारत हुँदै अन्य देशसम्म पुर्याउने प्रयास गर्ने गरेका छन् । पछिल्ला वर्षहरूमा सामाजिक सञ्जाल, अनलाइन माध्यम र वैदेशिक रोजगारीको झुटा प्रलोभनमार्फत हुने मानव बेचबिखनका घटनासमेत बढ्दो चिन्ताको विषय बनेका छन् ।
नेपाल सरकारले मानव बेचबिखन तथा ओसारपसार नियन्त्रणका लागि कानुनी व्यवस्था, उद्धार, पुनःस्थापना तथा जनचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ । नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी, स्थानीय तह तथा विभिन्न गैरसरकारी संस्थाहरूले सीमा क्षेत्र तथा जोखिमयुक्त स्थानमा निगरानी र सचेतना अभियान सञ्चालन गरिरहेका छन् ।
मानव बेचबिखन रोक्न के गर्न सकिन्छ ?
- वैदेशिक रोजगारी वा अन्य अवसरका नाममा आउने प्रलोभनप्रति सचेत रहने ।
- अपरिचित व्यक्तिको आश्वासनमा विश्वास नगर्ने ।
- सरकारी निकायबाट मात्रै वैदेशिक रोजगारीसम्बन्धी प्रक्रिया पूरा गर्ने ।
- शंकास्पद गतिविधिबारे तत्काल प्रहरी वा सम्बन्धित निकायलाई जानकारी गराउने ।
- समुदायस्तरमा जनचेतना अभिवृद्धि गर्ने ।
मानव बेचबिखन कुनै एक व्यक्ति वा परिवारको मात्र समस्या होइन, यो समाज र राष्ट्रकै चुनौती हो । त्यसैले यसको नियन्त्रणका लागि सरकार, सुरक्षा निकाय, सञ्चारमाध्यम, विद्यालय, नागरिक समाज र आम नागरिकबीचको समन्वय र सहकार्य अपरिहार्य रहेको सरोकारवालाहरू बताउँछन् ।
