धादिङ । आज सौर पात्रोअनुसार साउन संक्रान्ति अर्थात् कर्कट संक्रान्ति मनाइँदै छ । सूर्य मिथुन राशिबाट कर्कट राशिमा प्रवेश गर्ने दिनलाई साउन संक्रान्ति भनिन्छ । यस दिनदेखि नेपाली पात्रोको चौथो महिना साउन सुरु हुन्छ ।
साउन संक्रान्तिलाई धार्मिक, सांस्कृतिक तथा स्वास्थ्यका दृष्टिले विशेष महत्वका साथ मनाउने परम्परा रहेको छ । हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले यस महिनाभर भगवान शिवको पूजा–आराधना गर्ने, सोमबार व्रत बस्ने, मन्दिरमा जल चढाउने तथा हरियो चुरा, पोते र पहेँलो वा हरियो वस्त्र धारण गर्ने चलन छ ।
धार्मिक मान्यताअनुसार साउन महिनामा भगवान शिवको आराधना गर्दा मनोकामना पूरा हुने, पारिवारिक सुख–शान्ति र समृद्धि प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ । विशेषगरी अविवाहित युवतीहरूले योग्य जीवनसाथी प्राप्तिको कामनासहित सोमबार व्रत बस्ने परम्परा छ भने विवाहित महिलाहरूले परिवारको सुख, समृद्धि र श्रीमानको दीर्घायुको कामना गर्दै पूजा गर्ने गर्छन् ।
यस दिन नेपालका विभिन्न शिवालयमा भक्तजनको भीड लाग्ने गर्दछ । विशेषगरी पशुपतिनाथ, डोलेश्वर, किराँतेश्वर, साँघु तथा देशभरका शिव मन्दिरहरूमा बिहानैदेखि पूजा, जलाभिषेक र दर्शन गर्ने श्रद्धालुको घुइँचो लाग्ने परम्परा छ ।
साउन संक्रान्तिको स्वास्थ्य पक्ष
साउन संक्रान्तिसँग स्वास्थ्य सम्बन्धी परम्परा पनि जोडिएको छ । असारको अत्यधिक गर्मीपछि वर्षायाममा शरीरलाई सन्तुलित राख्न लुतो फाल्ने परम्परा प्रचलित छ । गाउँघरमा आजको दिन घिउ, चाकु, खीर तथा विभिन्न जडीबुटीको प्रयोग गर्ने, साथै नीम, तितेपाती, असुरो लगायतका वनस्पति प्रयोग गरी छालासम्बन्धी रोगबाट बच्ने विश्वास रहिआएको छ ।
साउने मेलाको परम्परा
देशका विभिन्न स्थानमा साउन संक्रान्तिको अवसरमा मेला लाग्ने चलन पनि छ । धार्मिक तीर्थस्थल तथा स्थानीय देवस्थलहरूमा पूजा, भजन–कीर्तन, सांस्कृतिक कार्यक्रम तथा सामूहिक भेटघाट गरी पर्व मनाइन्छ ।
संस्कृतिविद्हरूका अनुसार साउन संक्रान्ति धार्मिक आस्थासँगै प्रकृतिसँगको सम्बन्ध, कृषि चक्रको सुरुवात तथा सामाजिक सद्भावको प्रतीकका रूपमा पनि मनाइँदै आएको छ ।
