धादिङका वन प्रमुखज्यू, ‘वनक्षेत्रमा बनेका पहुँचवालाका भवनहरु कहिले भत्काउने ?’

Avatar photo
Dhadingpost
बिहिबार, साउन २०, २०७३

नारायण सिलवाल

धादिङ, २० साउन । वर्षायाम, त्यसमाथि पनि साउनको महिना, सोमबारको दिन अलि घुर्माइलो नै थियो । बिहान हल्का वर्षा पनि भयो । अन्तत: विस्तारै आकाश खुल्न थाल्यो ।

आजभोलि जब आकाशमा बादल लाग्छ, तब गाउँका गरीब किसानहरुको मनमा पनि चिसो पस्छ । भूकम्पले टहरामा पुर्‍याएका प्राय: किसानहरु अझै स्थायी बासस्थानमा फर्किन सकेका छैनन् । घर बनाउनलाई राज्यले पैसा देला भनेर कुरेको पनि डेढवर्ष बितिसक्यो । बादल लाग्दा फेरि पानी पर्ने र बसोबास नै कष्टकर हुने डरले कृषकहरुको मनमा एक किसिमको डर पैदा हुन्छ । जब मौसम खुल्छ, अनि विस्तारै मन पनि खुल्न थाल्छ ।

सोमबार पनि यस्तै भयो । मौसम खुलेसँगै कुम्पुर-४, खरमटारका कृषकहरुको मन पनि विस्तारै खुल्दै थियो । यत्तिकैमा एक हुल सुकिला-मुकिला मान्छेहरु गाउँ पसे, अनि भर्खरै चमरा लाग्न थालेको मकै र लहलहाउँदा तिलका बोटहरु लुछ्न थाले ।

सुरुमा त कृषकहरु हेरेकोहेर्‍यै भए । के भइरहेको छ भन्ने पनि ठम्याउन गाह्रो पर्‍यो । अनि बल्ल थाहा पाए तिनीहरु त जिल्ला वन कार्यालय धादिङबाट गएका कर्मचारीहरु पो रहेछन् । स्थानीय लामकानदेवी सामुदायिक वन क्षेत्रमा अतिक्रमण गरेर बाली लगाइएको भन्दै यसरी नष्ट गरिएको रहेछ ।

वन क्षेत्र अतिक्रमण गरेर कृषकहरुले गल्ति अवश्य गरेका हुन् । वन संरक्षको दायित्व पाएको वन कार्यालयले यति गर्ने अधिकार पनि राख्छ । त्यसैले फर्काउने जवाफ कृषकहरुसँग केही थिएन । तर, लहलहाउँदो बाली नष्ट गरेको देख्दा, अनि आफ्नो पसिना माटोमा मिल्दा उनीहरुको मन कम्ति रोएन । कम्तिमा पनि लगाएको बाली भित्र्याउन दिएको भए हुन्थ्यो, उनीहरुको अपेक्षा यत्ति मात्र थियो ।

‘हामीले सो जग्गा पाउनैपर्छ भनेर भनेनौँ, तर कम्तिमा पनि मुखमा आउनै लागेको बाली भित्र्याउन दिएको भए के बिग्रिन्थ्यो ?,’ मलिनो अनुहार बनाउँदै एक कृषकले धादिङ पोस्टसँग भने, ‘मकै जुँगा-चमरा हुन थालेको थियो, तिल फूल खेल्दै थियो, यस्तो अवस्थाको बाली नष्ट गर्नेको कहिल्यै भलो हुने छैन ।

त्यो क्षण सम्झेर भावुक बनेका उनी रोकिएनन् । ‘सानालाई त हो नि नियम लाग्ने,’ आफ्नो नाम उल्लेख नगरिदिन आग्रह गरेका उनी बोल्दै गए, ‘सक्नेले त आफ्नो नाकैअघि (धादिङबेसी पुच्छारबजारबाट टारीबेसीतर्फ जाने सडक रहेको सामुदायिक वन क्षेत्रमा) बनेका पहुँचवालाहरुको भवन पनि भत्काउनु नि !

उनको आवाज थप जोशिलो बन्दैगयो, ‘सामुदायिक वन अतिक्रमण गरेर रेडियो धादिङ र केही एनजिओहरुले बनाएको भवन पनि भत्काउन सक्छन् त यिनीहरुले ! कहाँ सक्नु, बनेको भवन हेरेर धन्यावाद दिएर बस्छन् ।

 

सानालाई ऐन, ठूलालाई चैन !

वन क्षेत्रमा बनेको रेडियो धादिङ, १०६ मेगाहर्जको भवन


अब ति कृषकले उल्लेख गरेको प्रसंगतर्फ जाउँ । धादिङबेसी पुच्छारबजार पारीको क्षेत्र पनि सामुदायिक वनको हो । त्यहाँ रेडियो धादिङ, सेफ हाउस, योगा आश्रमक्रियापूत्री भवन सामुदायिक वन क्षेत्रमा नै बनाइएको छ । अरु केही भवन बन्ने तयारीमा छन् ।

बन क्षेत्रमा नै बनेको सेफ हाउस 


धादिङबेसी आसपासका सामुदायिक वनका अध्यक्षहरुले पहुँचवाला र आफ्नो नजिकका मान्छेका संघ-संस्थालाई मनोमानी ढंगले घर-घडेरी वितरण गरेका छन् ।

यस विषयमा हामीले जिल्ला वन कार्यालयका प्रमुख इमनाथ पौडेललाई जिज्ञासा राख्यौँ ।

उनको जवाफ यस्तो आयो, ‘सामुदायिक वनहरुले आफ्नै लागि त जथाभावी भवन बनाउन पाउँदैनन् । अझ अरुलाई भवन निर्माण गर्न दिने अधिकार त हुँदै हुँदैन नि ! उजुरी परेको खण्डमा जिल्ला वन कार्यालयले छानविन गरेर सामुदायिक वनको जग्गा अतिक्रमण गर्नेलाई कारबाही गर्छ ।

तर, मनलाग्दी घडेरी वितरण भइरहेको कुरासँग जिल्ला वन कार्यालय धादिङ अनविज्ञ भने पक्कै पनि छैन । यसरी घडेरी पाउनेहरु कोही मिडिया, त कोही ठूलाबडा मानिसहरु भएकाले सबै चुपचाप छन् ।

 

सबैलाई कारबाही हुनुपर्छ

वन क्षेत्रको संरक्षण गर्नु हामी सबैको कर्तव्य हो । यस्ता सामुदायिक वनहरु सबैको साझा सम्पत्ति हुन् । त्यसैले यसको अतिक्रमण गर्ने सबैलाई बराबर कारबाही हुनुपर्छ ।

यहाँ न त गरीबीको बहाना देखाएर कृषकहरुले वन फँडानीको छुट पाउनुहुन्छ, न त पहुँचवालाहरुले नै । जिल्ला वन कार्यालयले कुम्पुरमा त कारबाही गर्‍यो । के पहुँचवालाहरुको भवन पनि भत्काउने हिम्मत राख्ला ?

कि नियम लाग्ने सानालाई मात्रै हो ? सम्बन्धित निकायको समयमै ध्यान जाओस् ।