मंगलादेवीको विगत र वर्तमान

धादिङको नेत्रावती डवजोङ गाउँपालिका–१, बोराङमा हरेक वर्ष पौष १९ एक विशेष दिनका रूपमा मनाइन्छ। यही दिन मंगलादेवी माध्यमिक विद्यालयले आफ्नो स्थापनाको सम्झना गर्दै उत्सव मनाउँदै आएको छ।

यस वर्ष विद्यालय ६३ औं वर्षमा प्रवेश गर्दैछ। सो अवसरलाई विशेष बनाउन विद्यालयमा विभिन्न कार्यक्रमको अन्तिम तयारी भइरहेको छ।

मंगलादेवी माध्यमिक विद्यालय केवल पढाइ हुने स्थान मात्र होइन, यो बोराङ क्षेत्रको सांस्कृतिक र सामाजिक पहिचानको प्रतीक पनि हो।

स्थापना र प्रारम्भिक यात्रा

विद्यालयको इतिहास हेर्दा लामो संघर्ष र योगदानको कथा देखिन्छ। विद्यालयको स्थापना वि.सं. २०१९, पौष १९ मा साविक मार्पाक–७ बोराङ निवासी शेरबहादुर अधिकारी र चन्द्रबहादुर थापा मगरको नेतृत्वमा भएको विद्यालयको रेकर्डमा उल्लेख छ।
गाउँको बीच भागमा अवस्थित ‘मंगलादेवी’ देवीको नामबाटै विद्यालयको नामकरण गरिएको हो।

त्यस समयमा गुरुकुल शिक्षा प्रणाली अनुसार घर, दैलो र चौतारीमा पढाइ हुने चलन थियो। यसलाई व्यवस्थित बनाउने उद्देश्यले संस्थापक सदस्यहरूले कटुसको स्याउलाबाट छाप्रो निर्माण गरी विद्यालय सञ्चालनको थालनी गरे।
तत्कालीन नेपाल सरकारबाट स्वीकृति प्राप्त भएपछि विद्यालय औपचारिक शिक्षा प्रणालीमा प्रवेश गरेको हो।

स्थानीय सहभागिता र विकास

विद्यालयको विकासमा स्थानीय समुदायको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण रहँदै आएको छ। सुरुआती दिनमा स्थानीयहरूले आफ्नै स्रोत र श्रम प्रयोग गरी शिक्षक खोजी ल्याए।
वि.सं. २०३३ सम्म चन्दा संकलन गरेर शिक्षकलाई तलब भत्ता दिने व्यवस्था गरिएको थियो। यसले विद्यालयको स्थायित्व र शिक्षकको मनोबल दुवै बढायो।

पछि जिल्ला शिक्षा कार्यालय, धादिङबाट शिक्षक दरबन्दी प्राप्त भएपछि विद्यार्थी संख्या बढ्दै गयो।
वि.सं. २०३७–०३८ तिर दुई शिक्षक दरबन्दी थपिए र विद्यालयलाई कक्षा ५ सम्म सञ्चालन गर्न अपग्रेड गरियो।

कक्षा विस्तार र शैक्षिक उन्नति

स्थानीय जनताको जागरुकता र निरन्तर प्रयासका कारण वि.सं. २०५५–०५६ मा कक्षा ६ सञ्चालनको अनुमति प्राप्त भयो।
स्थानीय स्रोतबाट रु. ५०,००० धरौटी जम्मा गरी क्रमशः २०५५–०५७ सम्म कक्षा ८ सञ्चालन गर्ने अनुमति प्राप्त गरियो। यससँगै विद्यालय निजी स्रोतमा नि.मा.वि. का रूपमा सञ्चालन हुन थाल्यो।

वि.सं. २०६५ मा नि.मा.वि. राहत दरबन्दी र २०६६ मा प्रा.वि. राहत दरबन्दी थपियो। हाल विद्यालयमा कक्षा १० सम्म अध्ययन–अध्यापन भइरहेको छ।
वि.सं. २०६८ देखि हालसम्म १४ औं ब्याच उत्तीर्ण भइसकेको छ।

वर्तमान अवस्था

हाल विद्यालयमा निम्न जनशक्ति कार्यरत छन्:

• मा.वि. संघीय अनुदान दरबन्दी: ४
• नि.मा.वि. राहत: २
• प्रा.वि. स्थायी: ५
• प्रा.वि. राहत: १
• पालिका मा.वि. अनुदान: १
• प्रशासनिक सहायक: १
• बाल शिक्षक: ३
• विद्यालय कर्मचारी: १
• कार्यालय सहयोगी: १

बालकक्षा देखि कक्षा १० सम्म १३० विद्यार्थी अध्ययनरत छन्। विद्यालयमा ३ वटा भवन, १८ वटा कक्षाकोठा र एक सरस्वती मन्दिर रहेको छ। सबै कक्षाकोठा नियमित प्रयोगमा छन्।

निष्कर्ष

मंगलादेवी माध्यमिक विद्यालयले विगतदेखि वर्तमानसम्म शिक्षा, संस्कार र सामाजिक चेतना फैलाउँदै आएको छ।
संस्थापकको सपना, स्थानीय समुदायको सहयोग, शिक्षकको समर्पण र विद्यार्थीको उत्साहले यो विद्यालय आज यहाँसम्म आइपुगेको हो।

आज मंगलादेवी माध्यमिक विद्यालय केवल शिक्षाको केन्द्र मात्र होइन, धादिङ जिल्लाको शैक्षिक, सांस्कृतिक र सामाजिक धरोहरका रूपमा स्थापित भएको छ।

लेखक: सरस्वती अधिकारी
प्रधानाध्यापक, मंगलादेवी मावि