१३ सय वर्ष पुरानो किंवदन्तीसँग जोडिएको धादिङको गंगाजमुना मेला आजदेखि

Avatar photo
Dhadingpost
मंसिर ३, २०८३

धादिङ । धार्मिक आस्था, ऐतिहासिक किंवदन्ती र प्राकृतिक सौन्दर्यसँग जोडिएको धादिङको प्रसिद्ध गंगाजमुना मेला आजदेखि सुरु हुँदैछ । हरेक वर्ष हरिबोधनी एकादशीका अवसरमा गंगाजमुना गाउँपालिका–५, ढाँडखर्कस्थित गंगाजमुना झरनामा लाग्ने यस मेलामा धादिङसहित विभिन्न जिल्लाबाट भक्तजन तथा पर्यटकहरू पुग्ने गर्छन् ।

मेलाको पहिलो दिन आज दिनभर बृहत् सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना गरिनेछ । रातभर जाग्राम बसेर भजनकीर्तन तथा पूजाआजामा सहभागी हुने भक्तजनले भोलि मंसिर ४ गते बिहान झरनाको फेदीमा स्नान गरी पूजाआजा गर्ने परम्परा छ ।

गंगाजमुना झरना पहराको टुप्पोबाट गंगा र जमुना नामका दुई छुट्टाछुट्टै धारामा खस्ने प्राकृतिक झरना हो । समुद्री सतहबाट करिब १ हजार ८ सय मिटर उचाइमा रहेको यस झरनाको पानी करिब १ हजार मिटर माथिबाट खस्ने गर्दछ । झरनामा स्नान गरी मनले चिताएको कुरा मागेमा पूरा हुने जनविश्वास छ । झरना खस्ने पहराको बीच भागमा रहेको मन्दिरमा महादेवको पूजाआजा गर्ने परम्परासमेत छ ।

गंगा र जमुना नामका दुई दिदीबहिनीको किंवदन्ती

गंगाजमुना मेलाको इतिहास करिब १ हजार ३ सय वर्ष पुरानो किंवदन्तीसँग जोडिएको छ । स्थानीय जनश्रुतिअनुसार गंगा र जमुना नाम गरेका दुई दिदीबहिनी एकाएक बेपत्ता भएका थिए । परिवारका सदस्यले खोज्दै जाँदा उनीहरू गुफाभित्रबाट आफूहरू सुरक्षित रहेको र त्यहीँ पूजापाठ गर्न आग्रह गरेको किंवदन्ती छ ।

त्यही किंवदन्तीका आधारमा गंगा र जमुनाको सम्झनामा यस स्थानमा हरेक वर्ष मेला लाग्न थालेको स्थानीय जनविश्वास छ । यसै कारण गंगाजमुना झरना धार्मिक आस्थाको महत्वपूर्ण केन्द्रका रूपमा परिचित छ ।

झरनासँगै रहेको चट्टानभित्रको प्राकृतिक आकृतिलाई गणेश भगवान्को सुँडका रूपमा व्याख्या गर्ने धार्मिक परम्परा पनि छ । उक्त चट्टानको मुखमा दूध र जल चढाउने चलन पुरानो मानिन्छ । यस क्षेत्रमा पशुबलि नदिने र फूलका डोली तथा परेवा स्वतन्त्र रूपमा आकाशमा छाड्ने परम्परा रहेको बताइन्छ ।

जडीबुटी र औषधीय गुणसँग जोडिएको जनविश्वास

गंगाजमुना क्षेत्रलाई जडीबुटीको भण्डारका रूपमा समेत लिने गरिन्छ । यस क्षेत्रका जडीबुटी र पानीमा औषधीय गुण रहेको जनविश्वास स्थानीय समुदायमा रहिआएको छ ।

झरना नजिकै रहेको अर्को धारालाई स्थानीयले कुकुर धारा भन्ने गर्छन् । उक्त धारामा स्नान गरेमा कुकुर तथा अन्य जनावरले टोकेको विषको असर हट्ने विश्वास छ । यद्यपि यस्ता मान्यता धार्मिक तथा परम्परागत जनविश्वासमा आधारित छन्, वैज्ञानिक उपचारको विकल्प भने होइनन् ।

यस क्षेत्रसँग हनुमानले औषधि खोज्ने क्रममा आवश्यक जडीबुटी छुट्याउन नसकेर पहाड नै उठाएर लगेको र त्यसको परिपूर्तिका लागि गंगा र जमुनाको पानी वाफ बनेर पहरामा ठोक्किँदा झरनाको उत्पत्ति भएको भन्ने अर्को किंवदन्ती पनि प्रचलित छ ।

धार्मिक तथा पर्यटकीय महत्व

गंगाजमुना झरना गणेश पर्वत शृङ्खलामा अवस्थित छ । यस क्षेत्रलाई धार्मिक, सांस्कृतिक र प्राकृतिक पर्यटनका दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिन्छ । धार्मिक विश्वासअनुसार गणेश भगवान्को निवासस्थलका रूपमा समेत यस पर्वतलाई लिने गरिन्छ ।

गंगाजमुना, तातोपानी र जलेश्वर कुण्डलगायतका तीर्थस्थल प्राचीनकालदेखि नै यस क्षेत्रका धार्मिक आस्थाका केन्द्र रहँदै आएका छन् ।

झरना रहेको क्षेत्रबाट धादिङका विभिन्न भूभाग, गोरखाको उत्तरी क्षेत्र, नुवाकोट र रसुवाका अधिकांश भूभाग, गणेश हिमाल तथा काठमाडौंको चन्द्रागिरिसम्मको दृश्यावलोकन गर्न सकिने प्राकृतिक भ्यूटावरसमेत रहेको छ । त्यसैले यो क्षेत्र धार्मिक आस्थासँगै आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकका लागि आकर्षक गन्तव्यका रूपमा परिचित छ ।

हिमालय पुराणमा गंगा र जमुनालाई दिदीबहिनीका रूपमा वर्णन गरिएको पाइन्छ । स्थानीय धार्मिक मान्यताअनुसार यहाँका गंगा र जमुना झरनाको महत्व भारतका गंगा र यमुनासँग पनि जोडेर व्याख्या गरिन्छ ।

कसरी पुग्ने गंगाजमुना झरना ?

गंगाजमुना झरना पुग्न काठमाडौंको माछापोखरीस्थित धादिङ बसपार्कबाट सार्वजनिक यातायातमा सिधै गंगाजमुना गाउँपालिकाको फूलखर्कसम्म पुग्न सकिन्छ । त्यहाँबाट झरनाको फेदीसम्म कच्ची सडकमार्ग पुगेको छ ।

गंगाजमुना गाउँपालिकाका प्रवक्ता कुमार अधिकारीका अनुसार काठमाडौंँबाट करिब एक दिनको गाडी यात्रामा गंगाजमुना झरना पुग्न सकिन्छ । धादिङबेसीबाट सल्यानटार हुँदै पनि त्यहाँ पुग्न सकिन्छ । धादिङबेसीदेखि सल्यानटारसम्मको करिब ३० किलोमिटर सडकखण्डमध्ये टारीबेसीसम्म सडक कालोपत्रे भएको छ भने त्यसपछिको करिब १५ किलोमिटर सडक कच्ची रहेको छ ।

गंगाजमुना पुग्ने पर्यटकले स्थानीयस्तरमा उत्पादित अर्गानिक परिकारको स्वाद लिनुका साथै तामाङ तथा गुरुङ समुदायको मौलिक संस्कृति, परम्परा र रहनसहनको अवलोकन गर्न पाउँछन् ।

धार्मिक आस्था, १३ सय वर्ष पुरानो किंवदन्ती, प्राकृतिक सौन्दर्य र सांस्कृतिक विविधताको संगमका रूपमा रहेको गंगाजमुना मेला धादिङको महत्वपूर्ण धार्मिक तथा पर्यटकीय उत्सवका रूपमा स्थापित छ ।