धादिङ । नेपालीहरूको दोस्रो ठूलो चाड तिहारअन्तर्गत आज गाईको पूजा गरी गाईतिहार मनाइँदैछ । हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले गाईलाई माता तथा लक्ष्मीको प्रतीकका रूपमा श्रद्धापूर्वक पूजा गर्ने परम्परा छ ।
गाईलाई धार्मिक, सांस्कृतिक र आर्थिक दृष्टिले महत्वपूर्ण पशुका रूपमा लिइन्छ। गाईले दिने दूध, दही, घिउलगायतका पदार्थ मानव जीवनमा उपयोगी मानिन्छन्। धार्मिक मान्यताअनुसार गाईको पूजा गर्दा घरमा सुख, शान्ति र समृद्धि प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ ।
गाईपूजाको विधि
गाईपूजाका दिन बिहानै घरआँगन सफा गरी गाईलाई नुहाइदिने वा सफा गर्ने गरिन्छ । त्यसपछि गाईको निधारमा रातो टीका लगाइदिने, गलामा माला पहिर्याउने तथा फूल, अक्षता र धूपदीपले पूजा गर्ने परम्परा छ ।
पूजापछि गाईलाई रोटी, फलफूल, घाँस तथा अन्य खानेकुरा खुवाइन्छ । श्रद्धालुहरूले गाईको परिक्रमा गरी ढोग्ने र परिवारको सुख, शान्ति तथा समृद्धिको कामना गर्ने गर्छन् ।
वेदले गौमाताका बारेमा के भन्छ ?
हिन्दू धार्मिक मान्यतामा गाईलाई अत्यन्त पवित्र प्राणी मानिन्छ। विभिन्न धार्मिक ग्रन्थमा गाईको महत्व, संरक्षण र पशुप्रतिको दयाभावबारे चर्चा गरिएको छ ।
अथर्ववेदको काण्ड १, सूक्त १६, मन्त्र ४ मा गाई, घोडा वा मानिसलाई हानि पुर्याउने कार्यविरुद्ध उल्लेख गरिएको छ ।
‘यदि नो गां हंसि यद्यश्वं यदि पूरुषम् ।
तं त्वा सीसेन विध्यामो यथा नोऽसो अवीरहा ॥’
यस मन्त्रले गाई, घोडा तथा मानिसलाई हानि पुर्याउने कार्यविरुद्ध प्रतिकारको भाव व्यक्त गरेको छ । यसलाई पशु तथा मानव संरक्षणसँग जोडेर व्याख्या गरिन्छ ।
त्यसैगरी, श्रीमद्भगवद्गीताको विभूतियोगमा भगवान् श्रीकृष्णले गाईहरूमध्ये आफू कामधेनु भएको उल्लेख गर्नुभएको छ ।
‘धेनूनामस्मि कामधुक्’
यसको अर्थ गाईहरूमध्ये म कामधेनु हुँ भन्ने हो । धार्मिक मान्यतामा कामधेनुलाई इच्छित फल प्रदान गर्ने दिव्य गाईका रूपमा वर्णन गरिएको छ ।
गाईभित्र ३३ करोड देवताको वास हुन्छ भन्ने मान्यता पनि हिन्दू धार्मिक परम्परामा प्रचलित छ । यसले गाईप्रतिको धार्मिक आस्था र सम्मानलाई दर्शाउँछ ।
गौसंरक्षण र अहिंसाको सन्देश
गाईपूजा केवल धार्मिक कर्मकाण्डमा सीमित छैन । यसले पशुप्रति माया, दया, संरक्षण र जिम्मेवारीको भावना पनि जागृत गराउँछ । कृषि तथा ग्रामीण जीवनमा गाईको योगदान महत्वपूर्ण रहँदै आएको छ ।
तिहारको गाईपूजाले धार्मिक आस्थासँगै पशुप्रतिको सम्मान र संरक्षणको सन्देश दिने भएकाले यस पर्वलाई सांस्कृतिक परम्परासँगै मानवीय संवेदनासँग पनि जोडेर हेर्ने गरिन्छ ।
