विदेशमा उज्ज्वल भविष्यको सपना बोकेर आफ्नो घरपरिवारको सुखद भविष्य निर्माण गर्न हिँडेका सोझासाझा नेपाली नागरिक भिजिट भिसाका नाममा ठगीमा पर्ने घटनाप्रति सम्बन्धित निकायको गम्भीर ध्यानाकर्षण हुन आवश्यक छ । गाउँघरमा हलो जोतेर, खेतीपाती गरेर र दुःख–मेहनत गरी परिवार पालिरहेका नेपाली दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीलाई विदेशमा राम्रो अवसर र आकर्षक आम्दानीको प्रलोभन देखाएर ठगी गर्ने प्रवृत्ति रोक्न तत्काल प्रभावकारी कदम चालिनुपर्छ ।
संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) लगायतका देशमा भिजिट भिसामा जाने नेपालीहरूलाई विभिन्न बहानामा आर्थिक ठगी गर्ने गरिएको गुनासो सुनिँदै आएको छ । कतिपय ट्राभल एजेन्सी तथा कन्सल्टेन्सीमार्फत भिसा मिलाइदिने, भिसा नवीकरण गरिदिने वा आवश्यक कागजात बनाइदिने भन्दै रकम असुल्ने र पछि भिसा रद्द गरिदिने वा समस्यामा परेका व्यक्तिलाई सम्पर्कविहीन भई अलपत्र पार्ने गरेको गुनासो छ । यस्ता घटनाको सत्यतथ्य छानबिन गरी दोषी देखिएकालाई कानुनी दायरामा ल्याउन आवश्यक छ ।
विदेश जानु धेरै नेपालीका लागि रहरभन्दा पनि बाध्यता बनेको छ । परिवारको आर्थिक अवस्था सुधार्ने, छोराछोरीलाई राम्रो शिक्षा दिने र घरपरिवारको जीवनस्तर उकास्ने उद्देश्यले धेरै नेपाली वैदेशिक यात्रामा निस्कन्छन् । यही बाध्यता र सपनालाई अवसरका रूपमा प्रयोग गरेर कसैले आर्थिक लाभ लिन्छ भने त्यो पीडित व्यक्तिमाथिको अन्याय मात्र होइन, वैदेशिक रोजगारी र विदेशमा रहेका नेपालीको प्रतिष्ठासँग जोडिएको गम्भीर विषय पनि हो ।
आखिर कहिलेसम्म नेपालीले नेपालीलाई नै ठगिरहने?
विदेशमा दुःख गरेर कमाएको रकम ठगीमा गुमाउनु पर्दा पीडितले आर्थिक क्षति मात्र बेहोर्नुपर्दैन, मानसिक तनाव, पारिवारिक समस्या र कानुनी जटिलताको सामना पनि गर्नुपर्ने हुन्छ । भिसाको म्याद सकिन लाग्दा वा भिसासम्बन्धी समस्या उत्पन्न हुँदा कतिपय व्यक्ति थप अन्योलमा पर्न सक्छन् । यस्तो अवस्थामा उनीहरूलाई सही परामर्श, कानुनी सहायता र सम्बन्धित निकायको सहयोग आवश्यक हुन्छ ।
भिजिट भिसामा यात्रा गर्ने प्रत्येक व्यक्ति ठगीमा परेको हुन्छ भन्ने होइन । तर भिजिट भिसालाई माध्यम बनाएर हुने सम्भावित ठगी, अनधिकृत कारोबार र झुटा आश्वासन नियन्त्रण गर्न प्रभावकारी अनुगमन आवश्यक छ । भिसासम्बन्धी सेवा प्रदान गर्ने संस्था तथा व्यक्तिको कानुनी हैसियत, उनीहरूले दिने सेवाको प्रकृति र आर्थिक कारोबारको पारदर्शिताबारे सम्बन्धित निकायले ध्यान दिनुपर्छ ।
यस विषयमा नेपाल सरकार, सम्बन्धित मन्त्रालय, वैदेशिक रोजगार विभाग तथा संयुक्त अरब इमिरेट्सको दुबईस्थित नेपाली महावाणिज्य दूतावासलगायत सम्बन्धित निकायको ध्यानाकर्षण गराउन चाहन्छु । पीडितका गुनासा सुन्ने, प्रमाणका आधारमा अनुसन्धान गर्ने र दोषीमाथि कारबाही गर्ने प्रभावकारी व्यवस्था हुनुपर्छ ।
यसका लागि निम्न मागहरू अघि सार्न चाहन्छु ।
१. निष्पक्ष छानबिन र कानुनी कारबाही: भिजिट भिसाका नाममा ठगी भएको भनी परेका उजुरीको निष्पक्ष अनुसन्धान गरी दोषी प्रमाणित भएका व्यक्ति वा संस्थामाथि प्रचलित कानुनअनुसार कारबाही गरियोस् ।
२. दलाल तथा अनधिकृत गतिविधिमाथि निगरानी: भिसा मिलाइदिने, नवीकरण गरिदिने वा अन्य सेवा प्रदान गर्ने नाममा गैरकानुनी गतिविधि गर्ने व्यक्ति तथा समूहको पहिचान गरी प्रभावकारी निगरानी र नियन्त्रण गरियोस् ।
३. ट्राभल एजेन्सी तथा कन्सल्टेन्सीको नियमन: भिसासम्बन्धी सेवा दिने संस्था तथा व्यक्तिले कानुनअनुसार काम गरे–नगरेको अनुगमन गरियोस्। सेवाको शुल्क, सर्त र जिम्मेवारी स्पष्ट हुने व्यवस्था मिलाइयोस् ।
४. भिजिट भिसा प्रक्रियामा आवश्यक सुधार: ठगीका जोखिम कम गर्न आवश्यक नीति तथा कानुनी व्यवस्था सुदृढ गरियोस् । भिसा प्रक्रियामा कडाइ गर्नुपर्ने भए त्यसको आधार, आवश्यकता र प्रभावबारे अध्ययन गरी पीडितलाई थप समस्या नपर्ने गरी उचित निर्णय लिइयोस् ।
५. पीडितलाई न्याय र सहयोग: ठगीमा परेका नेपालीको उजुरी दर्ता, कानुनी परामर्श, रकम फिर्ता गराउन आवश्यक पहल तथा भिसासम्बन्धी समस्याको समाधानमा सम्बन्धित निकायले सहयोग गरून् ।
६. जनचेतना र सही सूचनाको पहुँच: विदेश जान चाहने नेपालीलाई भिजिट भिसा र काम गर्ने अनुमति बीचको भिन्नता, भिसासम्बन्धी नियम, सम्भावित जोखिम तथा आधिकारिक सेवा प्रदायकबारे जानकारी दिने कार्यक्रम सञ्चालन गरियोस् । विदेश जानुअघि आवश्यक कागजात र सेवा प्रदायकको विश्वसनीयता जाँच गर्न पनि प्रोत्साहित गरियोस् ।
यी माग कसैलाई व्यक्तिगत रूपमा आरोपित गर्न वा कुनै संस्था विशेषलाई लक्षित गर्नका लागि होइनन् । यसको उद्देश्य विदेश जाने क्रममा ठगीमा पर्न सक्ने नेपाली नागरिकको सुरक्षा गर्नु, पीडितलाई न्याय दिलाउनु र गैरकानुनी गतिविधि नियन्त्रण गर्नु हो । कुनै व्यक्ति वा संस्थामाथि आरोप लाग्दैमा दोषी ठहर गर्न मिल्दैन; त्यसका लागि निष्पक्ष अनुसन्धान र प्रमाण आवश्यक हुन्छ ।
सम्बन्धित निकायले यस्ता गुनासालाई सामान्य रूपमा नलिई गम्भीरतापूर्वक सम्बोधन गर्नुपर्छ । विदेशमा समस्यामा परेका नेपालीले कहाँ उजुरी गर्ने, कसरी कानुनी सहायता प्राप्त गर्ने र आफ्नो रकम फिर्ता गराउन के प्रक्रिया अपनाउने भन्नेबारे स्पष्ट जानकारी उपलब्ध हुनुपर्छ । पीडितले न्यायका लागि भौँतारिनुपर्ने अवस्था अन्त्य गर्न सरकारी निकाय र कूटनीतिक नियोगबीच प्रभावकारी समन्वय आवश्यक छ ।
विदेशमा नेपालीको पसिना, श्रम र इमानदारीको सम्मान हुनुपर्छ । आफ्नो देशका नागरिकलाई आफ्नै देशका नागरिकले ठग्ने अवस्था आउनु दुःखद हो । त्यसैले ठगी रोक्न सरकार, सम्बन्धित निकाय, सेवा प्रदायक र आम नागरिक सबै जिम्मेवार बन्न आवश्यक छ ।
नेपालीलाई नेपालीबाटै ठगिनबाट बचाऔँ । विदेश जाने नेपालीलाई सही सूचना, सुरक्षित प्रक्रिया र न्यायको सुनिश्चितता गरौँ । ठगीमुक्त र सुरक्षित वैदेशिक यात्राका लागि सबैले आ–आफ्नो ठाउँबाट जिम्मेवार भूमिका निर्वाह गरौँ ।
जय नेपाल !
