धादिङ । नेपाली हिन्दू महिलाहरूको महत्वपूर्ण पर्व हरितालिका तीजको आज मुख्य दिन हो । आज विवाहित तथा अविवाहित महिलाहरूले भगवान् शिवको पूजा आराधना गर्दै व्रत बस्ने र परिवारको सुख, शान्ति तथा समृद्धिको कामना गर्ने गर्छन् ।
हरितालिका तीज विशेषगरी भगवान् शिव र माता पार्वतीसँग सम्बन्धित पर्वका रूपमा मनाइन्छ । धार्मिक मान्यताअनुसार माता पार्वतीले भगवान् शिवलाई पति रूपमा प्राप्त गर्न कठोर तपस्या र व्रत गरेको कथासँग तीजको परम्परा जोडिएको पाइन्छ । सोही धार्मिक विश्वासका आधारमा महिलाहरूले तीजमा व्रत बसेर शिव–पार्वतीको पूजा गर्ने परम्परा रहँदै आएको छ ।
तीजको व्रतलाई विवाहित महिलाले श्रीमान्को दीर्घायु, पारिवारिक सुख तथा दाम्पत्य जीवनको सफलताको कामना गर्ने अवसरका रूपमा लिने गर्छन् । अविवाहित महिलाले पनि राम्रो जीवनसाथीको कामना गर्दै व्रत बस्ने धार्मिक विश्वास छ । यद्यपि पछिल्लो समय तीजको व्रतलाई केवल वैवाहिक जीवनसँग मात्र सीमित नराखी आफ्नो परिवार, आफन्त तथा प्रियजनको सुख, स्वास्थ्य र समृद्धिको कामनासँग जोडेर मनाउने क्रम बढेको छ ।
तीजको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष महिला भेटघाट र आत्मीयता हो । दिदीबहिनी, आफन्त तथा साथीभाइबीच भेटघाट गर्ने, दर खाने, गीत गाउने र नाचगान गर्ने परम्पराले तीजलाई सामाजिक तथा सांस्कृतिक पर्वका रूपमा पनि स्थापित गरेको छ । पहिले माइती जाने र दिदीबहिनीबीच दुःखसुख साटासाट गर्ने अवसरका रूपमा रहेको तीज अहिले विभिन्न स्थानमा सामूहिक कार्यक्रम तथा सांस्कृतिक गतिविधिसहित मनाउने क्रम बढेको छ ।
तीजको व्रत धार्मिक आस्थासँग जोडिए पनि स्वास्थ्यलाई बेवास्ता गर्नु उचित हुँदैन । कतिपय महिलाले निर्जल व्रत बस्ने परम्परा पालना गर्ने गर्छन् भने कतिपयले पानी तथा फलफूल सेवन गरेर व्रत बस्छन् । लामो समयसम्म पानी र खाना नखाँदा शरीरमा पानीको कमी, कमजोरी, चक्कर लाग्ने तथा रक्तचाप घट्नेजस्ता समस्या देखिन सक्ने भएकाले आफ्नो स्वास्थ्य अवस्थाअनुसार व्रत बस्नु आवश्यक हुन्छ ।
विशेषगरी मधुमेह, उच्च रक्तचाप, पेटसम्बन्धी समस्या वा नियमित औषधि सेवन गरिरहेका महिलाले चिकित्सक वा स्वास्थ्यकर्मीको सुझावअनुसार व्रत बस्नु उपयुक्त हुन्छ । व्रत धार्मिक आस्थाको विषय भए पनि स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पर्ने गरी व्रत बस्न आवश्यक नरहेको स्वास्थ्यकर्मीहरू बताउँछन् ।
तीजको धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्वसँगै यस पर्वले महिलाबीचको सम्बन्ध, पारिवारिक आत्मीयता र सामाजिक एकतालाई पनि बलियो बनाउने काम गर्छ । समयसँगै तीज मनाउने शैलीमा परिवर्तन आए पनि यसको मूल भावना-आस्था, आत्मीयता, भेटघाट र सांस्कृतिक निरन्तरता-आज पनि महत्वपूर्ण मानिन्छ ।
आजको दिन शिव–पार्वतीको पूजा, व्रत तथा प्रार्थनासँगै महिलाहरूले आफ्नो सुख, स्वास्थ्य र परिवारको समृद्धिको कामना गर्नेछन् । तीजलाई धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक परम्परासँगै स्वस्थ, मर्यादित र आपसी सद्भाव बढाउने पर्वका रूपमा मनाउनु यसको महत्वलाई अझ अर्थपूर्ण बनाउने माध्यम हुन सक्छ ।
