धादिङ । हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको महत्वपूर्ण धार्मिक पर्व श्रीकृष्ण जन्माष्टमी आज देशभर भगवान् श्रीकृष्णको पूजा–आराधना, व्रत तथा भजन–कीर्तन गरी मनाइँदैछ। यस वर्ष श्रीकृष्ण जन्माष्टमी भदौ १९ गते शुक्रबार (सेप्टेम्बर ४, २०२६) परेको छ।
भाद्र कृष्ण अष्टमीका दिन भगवान् विष्णुको आठौँ अवतारका रूपमा श्रीकृष्णको जन्म भएको धार्मिक विश्वासमा जन्माष्टमी मनाउने गरिन्छ। धार्मिक मान्यताअनुसार द्वापरयुगमा मथुराका राजा कंसको अत्याचार अन्त्य गर्न तथा धर्मको संरक्षणका लागि श्रीकृष्णको जन्म भएको मानिन्छ।
जन्माष्टमीका अवसरमा देशभरका कृष्ण मन्दिरमा विशेष पूजा–आराधना, अभिषेक, भजन–कीर्तन, प्रवचन तथा धार्मिक कार्यक्रम आयोजना गरिन्छ। भक्तजनहरू बिहानैदेखि मन्दिरमा पुगेर दर्शन तथा पूजा गर्ने गर्छन्। कतिपय भक्तजनले दिनभर व्रत बसेर राति श्रीकृष्ण जन्मोत्सव मनाउने परम्परा रहेको छ।
किन मनाइन्छ श्रीकृष्ण जन्माष्टमी ?
पौराणिक कथाअनुसार मथुराका राजा कंस अत्याचारी थिए। देवकीको आठौँ सन्तानबाट आफ्नो मृत्यु हुने भविष्यवाणी भएपछि कंसले देवकी र उनका पति वसुदेवलाई कारागारमा राखेका थिए।
देवकीको आठौँ सन्तानका रूपमा जन्मिएका श्रीकृष्णलाई कंसबाट जोगाउन वसुदेवले रातारात यमुना नदी पार गरी गोकुल पुर्याएको धार्मिक कथा प्रचलित छ। पछि श्रीकृष्णले कंसको वध गरी मथुरावासीलाई अत्याचारबाट मुक्त गराएको विश्वास गरिन्छ।
त्यसैले श्रीकृष्ण जन्माष्टमीलाई अधर्ममाथि धर्म, असत्यमाथि सत्य र अन्यायमाथि न्यायको विजयको प्रतीकका रूपमा समेत लिइन्छ।
कसरी मनाइन्छ जन्माष्टमी ?
जन्माष्टमीका दिन भक्तजनहरू बिहान स्नान गरी भगवान् श्रीकृष्णको पूजा गर्ने, व्रत बस्ने तथा कृष्ण मन्दिरमा दर्शन गर्ने गर्छन्। मन्दिर तथा घरमा बालकृष्णको मूर्ति स्थापना गरी फूल, अक्षता, फलफूल, दूध, दही, माखन, मिश्रीलगायतका सामग्री चढाउने चलन छ।
दिनभर व्रत बसेका भक्तजनहरू मध्यरातमा श्रीकृष्णको जन्म भएको सम्झनामा विशेष पूजा तथा आरती गर्छन्। कृष्णको मूर्तिलाई स्नान गराई नयाँ वस्त्र तथा आभूषण लगाइदिने, पञ्चामृत अभिषेक गर्ने र प्रसाद वितरण गर्ने परम्परा पनि छ।
कतिपय स्थानमा बालकृष्णको झाँकी निकाल्ने, भजन–कीर्तन गर्ने तथा धार्मिक प्रवचन आयोजना गर्ने गरिन्छ। जन्माष्टमीको रातलाई धार्मिक रूपमा विशेष महत्व दिइन्छ र धेरै भक्तजन रातभर जाग्राम बसेर कृष्णको नामस्मरण तथा भजन–कीर्तन गर्ने गर्छन्।
श्रीकृष्ण जन्माष्टमीको धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्व
श्रीकृष्णलाई ज्ञान, कर्म र भक्तिको मार्ग देखाउने भगवान्का रूपमा हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले श्रद्धा गर्ने गर्छन्। महाभारतको युद्धमा अर्जुनलाई श्रीकृष्णले दिएको उपदेश श्रीमद्भगवद्गीताका रूपमा प्रसिद्ध छ।
श्रीकृष्ण जन्माष्टमीले सत्य, धर्म, कर्तव्य, प्रेम, करुणा र मानवताको मार्गमा अघि बढ्न प्रेरणा दिने धार्मिक विश्वास छ। त्यसैले यो पर्व धार्मिक आस्थासँगै नेपाली समाजको सांस्कृतिक परम्परा र मौलिक पहिचानसँग पनि जोडिएको छ।
