धादिङ । आज (अगस्ट १) देखि विश्वभर विश्व स्तनपान सप्ताह सुरु भएको छ। हरेक वर्ष अगस्ट १ देखि ७ सम्म मनाइने यो सप्ताह नेपालमा पनि विभिन्न जनचेतनामूलक कार्यक्रम, स्वास्थ्य शिक्षा, अन्तरक्रिया तथा समुदायस्तरीय अभियानमार्फत मनाइँदै आएको छ ।
विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO), युनिसेफ (UNICEF) तथा विश्व स्तनपान अभियान (WABA) को पहलमा सन् १९९२ देखि विश्व स्तनपान सप्ताह मनाउन थालिएको हो । यसको मुख्य उद्देश्य नवजात शिशुलाई जन्मेको पहिलो घण्टाभित्र स्तनपान गराउने, पहिलो ६ महिनासम्म केवल आमाको दूध मात्र खुवाउने र त्यसपछि थप पोषिलो आहारसँगै दुई वर्ष वा सोभन्दा बढी समयसम्म स्तनपानलाई निरन्तरता दिन प्रोत्साहन गर्नु हो ।
नेपालमा कहिलेदेखि मनाउन थालियो ?
नेपालले पनि सन् १९९० को दशकदेखि विश्व स्तनपान सप्ताहलाई स्वास्थ्य अभियानका रूपमा मनाउन थालेको हो । स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय, प्रदेश तथा स्थानीय तह, अस्पताल, स्वास्थ्य संस्था र विभिन्न गैरसरकारी संस्थाहरूले संयुक्त रूपमा प्रत्येक वर्ष सप्ताहव्यापी कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएका छन् । यस अभियानले सुरक्षित मातृत्व, शिशु पोषण र कुपोषण न्यूनीकरणमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउने विश्वास गरिएको छ ।
अहिले पनि किन आवश्यक छ ?
कतिपयले अहिले अधिकांश आमाहरू स्तनपानका बारेमा जानकार भइसकेकाले यस्तो सप्ताह आवश्यक छैन भन्ने धारणा राख्ने गरेका छन् । तर स्वास्थ्य विज्ञहरू भने यो धारणा पूर्ण रूपमा सही नभएको बताउँछन् ।
अहिले पनि विभिन्न चुनौतीहरू कायम छन् । शिशुलाई जन्मिएलगत्तै फर्मुला दूध खुवाउने प्रवृत्ति, सामाजिक सञ्जाल र व्यावसायिक प्रचारका कारण कृत्रिम दूधप्रतिको आकर्षण, कामकाजी आमाहरूका लागि स्तनपानमैत्री वातावरणको अभाव, स्तनपानसम्बन्धी गलत विश्वास तथा पर्याप्त पारिवारिक सहयोग नपाउनु जस्ता कारणले धेरै शिशुले सिफारिसअनुसार स्तनपान पाउन सकेका छैनन् ।
त्यसैले विश्व स्तनपान सप्ताह केवल परम्परागत कार्यक्रम नभई नयाँ पुस्ताका अभिभावक, परिवार, रोजगारदाता, स्वास्थ्यकर्मी र समुदायलाई स्तनपानको महत्वबारे पुनः सचेत गराउने अवसरका रूपमा लिइन्छ ।
स्तनपानका प्रमुख फाइदा
- शिशुलाई आवश्यक सबै पोषक तत्व प्राकृतिक रूपमा प्राप्त हुन्छ ।
- रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाई संक्रमणको जोखिम घटाउँछ ।
- कुपोषण, झाडापखाला र श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोगको सम्भावना कम हुन्छ ।
- आमामा स्तन तथा डिम्बाशय क्यान्सरको जोखिम घटाउन सहयोग पुग्छ ।
- आमा–शिशुबीच भावनात्मक सम्बन्ध अझ मजबुत हुन्छ ।
- परिवारको आर्थिक भार कम हुन्छ र वातावरणमैत्री पनि हुन्छ ।
स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार जन्मेको पहिलो घण्टाभित्र स्तनपान सुरु गर्ने र पहिलो ६ महिनासम्म आमाको दूधबाहेक अन्य खाना वा पानी नदिने अभ्यासले शिशुको स्वस्थ जीवनको बलियो आधार तयार गर्छ ।
विश्व स्तनपान सप्ताहले यही सन्देशलाई समाजका सबै तहसम्म पुर्याउने उद्देश्य राखेको छ ।
