धादिङ । आज आषाढ शुक्ल पूर्णिमाका दिन नेपालभर श्रद्धा, सम्मान र कृतज्ञताका साथ गुरु पूर्णिमा मनाइँदैछ । यस दिनलाई व्यास पूर्णिमा पनि भनिन्छ । ज्ञान, शिक्षा, संस्कार र जीवनको सही मार्ग देखाउने गुरुप्रति सम्मान व्यक्त गर्ने विशेष पर्वका रूपमा गुरु पूर्णिमा मनाउने परम्परा रहिआएको छ । नेपालमा विद्यालय, कलेज, गुरुकुल तथा धार्मिक संस्थाहरूमा गुरु तथा शिक्षकलाई सम्मान गरेर यो पर्व मनाइन्छ ।
गुरु पूर्णिमा किन मनाइन्छ ?
हिन्दू धर्मशास्त्रअनुसार महर्षि वेदव्यासको जन्म आषाढ शुक्ल पूर्णिमाका दिन भएको विश्वास गरिन्छ । वेदव्यासले चार वेदलाई व्यवस्थित रूपमा विभाजन गर्नुका साथै महाभारत, १८ पुराण र ब्रह्मसूत्रजस्ता ग्रन्थको रचना गरेका कारण उनलाई महान् गुरु मानिन्छ। यही कारण यो दिनलाई व्यास पूर्णिमा समेत भनिन्छ ।
गुरु पूर्णिमामा आध्यात्मिक गुरु मात्र होइन, विद्यालयका शिक्षक, अभिभावक तथा जीवनमा सही बाटो देखाउने सबै व्यक्तिप्रति सम्मान र कृतज्ञता व्यक्त गर्ने चलन छ ।
कहिलेदेखि मनाउन थालिएको हो ?
गुरु पूर्णिमाको परम्परा हजारौं वर्ष पुरानो मानिन्छ। वैदिक कालदेखि नै गुरु–शिष्य परम्परामा आधारित यो पर्व मनाइँदै आएको धार्मिक विश्वास छ । गुरुकुल शिक्षापद्धतिको विकाससँगै गुरुको सम्मानमा यो दिन विशेष रूपमा मनाउन थालिएको बताइन्छ ।
योग परम्परामा भने भगवान् शिवले सप्तऋषिलाई पहिलो पटक योगको ज्ञान दिएको दिनका रूपमा पनि गुरु पूर्णिमालाई महत्व दिइन्छ । बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले पनि यही दिन वर्षावास (वस्स) प्रारम्भ गर्ने भएकाले यसको विशेष धार्मिक महत्व रहेको छ ।
गुरु पूर्णिमाको महत्व
गुरु पूर्णिमा केवल धार्मिक पर्व मात्र होइन, ज्ञान, शिक्षा र संस्कारप्रतिको सम्मानको प्रतीक हो । यस दिन गुरुबाट प्राप्त ज्ञानको स्मरण गर्दै आशीर्वाद लिने, गुरुको सम्मान गर्ने तथा आफूलाई सही मार्गमा अघि बढाउने प्रेरणा लिने गरिन्छ ।
शास्त्रमा भनिएको छ—
“गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो महेश्वरः। गुरु: साक्षात् परब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नमः।”
यस श्लोकले गुरुको स्थान ब्रह्मा, विष्णु र महेश्वरसरह उच्च रहेको सन्देश दिन्छ।
नेपालमा कसरी मनाइन्छ ?
नेपालमा गुरु पूर्णिमाका अवसरमा विद्यार्थीहरूले आफ्ना शिक्षकलाई फूल, माला, टीका, उपहार तथा शुभकामना दिएर सम्मान गर्ने परम्परा छ । कतिपय विद्यालयमा विशेष कार्यक्रम आयोजना गरिन्छ भने धार्मिक स्थलहरूमा गुरु पूजा र प्रवचन पनि हुने गर्दछ । आज देशभर गुरु तथा शिक्षकप्रति सम्मान व्यक्त गर्दै विभिन्न कार्यक्रम आयोजना भइरहेका छन् ।
