धादिङको नाम कसरी रह्यो ? डा. नवीनबन्धु पहाडीले प्रस्तुत गरेका इतिहासका आधार

विशेष शृङ्खला | भाग–२

धादिङ । कुनै पनि ठाउँको नाम केवल चिनाउने माध्यम मात्र हुँदैन, त्यसले इतिहास, संस्कृति, भाषा र सभ्यताको पनि प्रतिनिधित्व गर्छ । धादिङको नाम कसरी रह्यो भन्ने विषयमा वर्षौंदेखि विभिन्न मत रहँदै आएका छन् । यही विषयलाई इतिहास, भाषाशास्त्र, स्थानीय जनविश्वास र उपलब्ध प्रमाणका आधारमा विश्लेषण गर्ने प्रयास गर्नुभएको छ वरिष्ठ लेखक तथा अनुसन्धानकर्ता डा. नवीनबन्धु पहाडीले ।

धादिङपोष्टको १२औँ वार्षिकोत्सवको अवसरमा प्रकाशित ‘धादिङ चिनारी’ पुस्तकमा समावेश उहाँको ‘मैलिँदै गएका तर सम्झिनै पर्ने पुराना कुरा’ शीर्षकको लेखले धादिङको नामकरणदेखि यसको ऐतिहासिक महत्त्वसम्मका विषयलाई पाठकसामु सरल तर अनुसन्धानमूलक शैलीमा प्रस्तुत गरेको छ ।

लेखमा डा. पहाडीले धादिङको नामकरणबारे प्रचलित विभिन्न मतहरूको चर्चा गर्दै कुनै एक धारणालाई अन्तिम सत्यका रूपमा स्वीकार नगरी उपलब्ध आधारहरूको तुलना गर्नुभएको छ । उहाँका अनुसार धादिङको नाम संस्कृत भाषासँग सम्बन्धित हुन सक्ने तर्क पनि छन् भने मगर भाषासँग जोडिएका व्याख्या पनि प्रचलित छन् । कर्णेश्वर महादेव, स्थानीय भूगोल तथा मगर समुदायको भाषिक प्रयोगलाई आधार बनाएर विभिन्न कोणबाट विषयलाई हेर्ने प्रयास लेखमा गरिएको छ ।

विशेषगरी कर्णेश्वर महादेवको ऐतिहासिक महत्त्व, त्यहाँ प्राचीनकालदेखि हुँदै आएको धार्मिक गतिविधि तथा संस्कृत परम्परासँगको सम्बन्धलाई उल्लेख गर्दै धादिङको नाम संस्कृत भाषिक पृष्ठभूमिबाट विकसित भएको हुन सक्ने तर्क प्रस्तुत गरिएको छ । अर्कोतर्फ मगर भाषामा प्रयोग हुने केही शब्द र स्थानीय उच्चारणलाई पनि नामकरणसँग जोडेर हेर्ने प्रयास गरिएको छ । तर लेखकले ती सबै मतलाई अनुसन्धानको विषयका रूपमा राख्दै थप प्रमाण आवश्यक रहेको स्पष्ट गर्नुभएको छ ।

लेखको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष धादिङको भूगोल र ऐतिहासिक अवस्थिति हो । राजधानीसँग जोडिएको जिल्ला भए पनि धादिङले आफ्नो मौलिक पहिचान, प्राकृतिक सम्पदा र सांस्कृतिक विविधतालाई लामो समयदेखि जोगाइरहेको लेखकको निष्कर्ष छ । विकासको गति बढ्दै जाँदा स्थानीय इतिहास र मौलिक पहिचान ओझेलमा पर्न नदिन यस्ता विषयमा थप अध्ययन र दस्तावेजीकरण आवश्यक रहेको सन्देश पनि लेखले दिएको छ ।

डा. पहाडीले धादिङको इतिहासलाई केवल विगतको स्मरणका रूपमा मात्र प्रस्तुत गर्नुभएको छैन । उहाँले नयाँ पुस्ताले आफ्नो जिल्लाको पहिचान, नामकरण र ऐतिहासिक आधारबारे जान्नुपर्ने आवश्यकता पनि औँल्याउनुभएको छ । यही कारणले उहाँको लेख ‘धादिङ चिनारी’ को महत्त्वपूर्ण सामग्रीमध्ये एक बन्न पुगेको देखिन्छ ।

धादिङको नामसँग सम्बन्धित बहस अझै टुङ्गिएको विषय होइन । तर उपलब्ध ऐतिहासिक आधार, स्थानीय मान्यता र भाषिक अध्ययनलाई एउटै लेखमा समेट्दै थप अनुसन्धानको ढोका खोल्ने काम भने डा. नवीनबन्धु पहाडीको यो लेखले गरेको छ । यही पक्षले ‘धादिङ चिनारी’ लाई केवल स्मारिका नभई भविष्यका अनुसन्धानका लागि उपयोगी सन्दर्भ सामग्रीका रूपमा स्थापित गर्ने आधार तयार गरेको छ ।

(क्रमशः…)

भोलि : विशेष शृङ्खला | भाग–३
धादिङको इतिहास लेख्दा किन आवश्यक छ प्रमाण ? डा. नवीनबन्धु पहाडीका तर्क र अनुसन्धान दृष्टि