धादिङ । नेपालमा आज संविधान दिवस तथा राष्ट्रिय दिवस मनाइँदैछ । प्रत्येक वर्ष असोज ३ गते मनाइने यो दिवस २०७२ साल असोज ३ गते नेपालको संविधान जारी भएको ऐतिहासिक दिनको स्मरणमा मनाइन्छ ।
२०७२ असोज ३ गते संविधानसभाबाट नेपालको संविधान जारी भएको थियो । जनताबाट निर्वाचित प्रतिनिधिमार्फत संविधान जारी भएको यो दिन नेपालको राजनीतिक इतिहासमा महत्वपूर्ण मानिन्छ । संविधानसभाको दोस्रो निर्वाचनबाट गठित संविधानसभाले वर्तमान संविधान जारी गरेको थियो ।
नेपालको संविधानले मुलुकलाई संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक राज्यका रूपमा परिभाषित गरेको छ । संघीयता, गणतन्त्र, धर्मनिरपेक्षता, समावेशी तथा समानुपातिक प्रतिनिधित्वलगायतका राजनीतिक उपलब्धिलाई संविधानले संस्थागत गरेको छ ।
संविधानले नागरिकका मौलिक हक, राज्यका निर्देशक सिद्धान्त तथा शासन सञ्चालनका आधारहरू निर्धारण गरेको छ । संघ, प्रदेश र स्थानीय तह गरी तीन तहको सरकारको व्यवस्था पनि संविधानको महत्वपूर्ण पक्ष हो । यसले राज्यशक्तिको बाँडफाँट तथा तीनै तहका सरकारको अधिकार र जिम्मेवारी निर्धारण गरेको छ ।
संविधान दिवस केवल संविधान जारी भएको दिनको सम्झना गर्ने अवसर मात्र नभई संविधानमा सुनिश्चित अधिकार, लोकतान्त्रिक मूल्य र कानुनी शासनको कार्यान्वयनको अवस्थाबारे समीक्षा गर्ने अवसरका रूपमा पनि लिइन्छ । राष्ट्रिय सभाका अध्यक्षले संविधान दिवसका अवसरमा संविधान कार्यान्वयन, प्राप्त उपलब्धिको संरक्षण र संविधानको पूर्ण पालनामा जोड दिनुपर्ने उल्लेख गर्नुभएको छ ।
संविधानले बहुजातीय, बहुभाषिक, बहुधार्मिक, बहुसांस्कृतिक तथा भौगोलिक विविधतायुक्त नेपाली समाजलाई समेट्दै समानता, सामाजिक न्याय र समावेशिताको आधार तय गरेको छ । त्यसैले संविधान दिवसलाई विविधता र अधिकारबीचको सम्बन्ध सम्झने दिनका रूपमा पनि लिन सकिन्छ ।
आज देशभर विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरी संविधान दिवस मनाइँदैछ । संविधान दिवसका अवसरमा शुभकामना आदानप्रदान, दीप प्रज्ज्वलन, अन्तरक्रिया, प्रभातफेरीलगायतका कार्यक्रम आयोजना गर्ने गरिएको छ ।
संविधान दिवसको मूल महत्व संविधानमा लेखिएका अधिकार र व्यवस्थालाई व्यवहारमा कार्यान्वयन गर्नुमा जोडिन्छ । नागरिकका अधिकारको संरक्षण, कानुनी शासन, लोकतान्त्रिक अभ्यास, समावेशिता र राज्यका निकायको संवैधानिक जिम्मेवारीप्रति प्रतिबद्धता जनाउने दिनका रूपमा असोज ३ गतेलाई लिइन्छ ।
