धादिङ । आज अगस्ट १९ अर्थात् विश्व फोटोग्राफी दिवस । संसारभर फोटोग्राफीको कला, इतिहास, प्रविधि र समाजमा यसको योगदानलाई स्मरण गर्दै यो दिवस मनाइँदैछ । सन् २०२६ को विश्व फोटोग्राफी दिवस आज बुधबार परेको छ ।
फोटोग्राफी केवल तस्बिर खिच्ने प्रविधि मात्र नभई समय, घटना, संस्कृति, प्रकृति र मानवीय जीवनलाई दृश्यका रूपमा सुरक्षित राख्ने महत्वपूर्ण माध्यम हो । एउटा तस्बिरले कहिलेकाहीँ शब्दले व्यक्त गर्न नसकेको कथा समेत बोल्न सक्छ ।
किन अगस्ट १९ मा मनाइन्छ?
विश्व फोटोग्राफी दिवसका लागि अगस्ट १९ रोजिनुको सम्बन्ध फ्रान्सेली आविष्कारक लुइस डागेर र उनले विकास गरेको ‘डागेरोटाइप’ फोटोग्राफी प्रक्रियासँग जोडिएको छ ।
सन् १८३९ अगस्ट १९ मा फ्रान्सेली सरकारले डागेरोटाइप प्रक्रियालाई सार्वजनिक गर्दै यसलाई संसारका लागि खुला गरेको थियो । डागेरले जोसेफ निसेफोर निएप्ससँगको कामलाई अघि बढाउँदै यो प्रविधिको विकास गरेका थिए । त्यसैले अगस्ट १९ लाई फोटोग्राफीको इतिहासमा महत्वपूर्ण दिनका रूपमा लिइन्छ ।
तर आज मनाइने आधुनिक World Photography Day अभियान भने पछिल्लो समय विकास भएको हो । भारतीय फोटोग्राफी शिक्षक ओ.पी. शर्माले सन् १९८८ मा विश्व फोटोग्राफी दिवसको अवधारणा अघि सारेका थिए र सन् १९९१ मा भारतबाट यसको प्रारम्भिक कार्यक्रमहरू सुरु भएका थिए ।
अस्ट्रेलियाली फोटोग्राफर कोर्स्के आराले सन् २००९ बाट यसलाई विश्वव्यापी रूपमा प्रवर्द्धन गर्ने अभियान अघि बढाए । सन् २०१० मा विश्वस्तरीय अनलाइन फोटो ग्यालरीमार्फत यसको अन्तर्राष्ट्रिय पहुँच अझ बढेको थियो ।
फोटोग्राफी दिवस किन महत्वपूर्ण छ ?
विश्व फोटोग्राफी दिवस फोटोग्राफर तथा फोटोप्रेमीका लागि मात्र होइन, समाज र इतिहासका लागि पनि महत्वपूर्ण छ। फोटोग्राफीले—
- इतिहासलाई दृश्य रूपमा सुरक्षित राख्छ ।
- प्राकृतिक विपत्ति, सामाजिक परिवर्तन र महत्वपूर्ण घटनाको दस्तावेज तयार गर्छ ।
- कला र सिर्जनशीलताको अभिव्यक्तिको माध्यमका रूपमा काम गर्छ ।
- संस्कृति, परम्परा र जीवनशैलीलाई भावी पुस्तासम्म पुर्याउँछ ।
- पत्रकारितामा घटनालाई प्रमाणसहित प्रस्तुत गर्न सहयोग गर्छ ।
- मानिस र समाजबीच सूचना तथा भावनाको प्रभावकारी सञ्चार गराउँछ ।
- एउटै तस्बिरमार्फत विश्वका फरक–फरक ठाउँ र समुदायलाई जोड्ने काम गर्छ ।
पत्रकारितामा फोटोको विशेष महत्व
समाचार पत्रकारितामा फोटो आफैंमा एउटा समाचार बन्न सक्छ। घटनास्थलको वास्तविक अवस्था, मानवीय पीडा, उपलब्धि, उत्सव, प्राकृतिक सौन्दर्य वा सामाजिक परिवर्तनलाई पाठकसम्म पुर्याउन फोटो पत्रकारिताको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ ।
नेपालमा पनि फोटो पत्रकारिताले देशको राजनीतिक, सामाजिक र सांस्कृतिक इतिहासलाई अभिलेखबद्ध गर्न महत्वपूर्ण योगदान दिएको छ। पुराना तस्बिरहरू आज इतिहास बुझ्ने महत्वपूर्ण स्रोत बनेका छन् ।
डिजिटल प्रविधि र स्मार्टफोनको विकाससँगै अहिले हरेक व्यक्ति फोटोग्राफर बन्न सक्ने अवस्था आएको छ। सामाजिक सञ्जालले तस्बिरलाई केही सेकेन्डमै विश्वभर पुर्याउन सम्भव बनाएको छ । तर प्रविधिको सहजतासँगै तस्बिरको सत्यता, सन्दर्भ, गोपनीयता र नैतिक प्रयोग पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण बनेको छ ।
विश्व फोटोग्राफी दिवसले यही सन्देश दिन्छ—तस्बिर केवल दृश्य होइन, समयको दस्तावेज पनि हो ।
आजको दिन फोटोग्राफर, फोटो पत्रकार तथा फोटोग्राफीप्रेमीहरूले आफ्ना उत्कृष्ट तस्बिर सार्वजनिक गर्दै फोटोग्राफीको कला र यसको सामाजिक महत्वबारे चर्चा गर्ने दिनका रूपमा मनाइरहेका छन् ।
