धादिङ । आज (जुलाई २८) विश्वभर विश्व हेपाटाइटिस दिवस विभिन्न जनचेतनामूलक कार्यक्रम गरी मनाइँदै छ । हेपाटाइटिसबारे जनचेतना फैलाउने, समयमै परीक्षण गराउने, उपचारमा पहुँच बढाउने तथा रोगको रोकथामलाई प्राथमिकता दिन प्रेरित गर्ने उद्देश्यले प्रत्येक वर्ष यो दिवस मनाइन्छ ।
विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) का अनुसार हेपाटाइटिस भनेको कलेजो (लिभर) मा हुने सूजन (Inflammation) हो । यो मुख्यतया भाइरसका कारण हुने भए पनि अत्यधिक मदिरा सेवन, केही औषधि, विषाक्त पदार्थ वा अन्य स्वास्थ्य समस्याले पनि हेपाटाइटिस हुन सक्छ । भाइरल हेपाटाइटिसका पाँच प्रमुख प्रकार ए, बी, सी, डी र ई हुन् । तीमध्ये हेपाटाइटिस ‘बी’ र ‘सी’ दीर्घकालीन संक्रमण, कलेजो सिरोसिस तथा कलेजोको क्यान्सरको प्रमुख कारण मानिन्छन् ।
विश्व हेपाटाइटिस दिवस किन मनाइन्छ ?
यो दिवस हेपाटाइटिस रोगबारे जनचेतना अभिवृद्धि गर्न, परीक्षण र उपचारको पहुँच बढाउन तथा रोगको रोकथाममा सबैको सहभागिता सुनिश्चित गर्न मनाइन्छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनले सन् २०१० देखि जुलाई २८ लाई आधिकारिक रूपमा विश्व हेपाटाइटिस दिवसका रूपमा मनाउन थालेको हो । यो दिन हेपाटाइटिस ‘बी’ भाइरस पत्ता लगाउने तथा त्यसविरुद्धको पहिलो खोप विकास गर्ने नोबेल पुरस्कार विजेता Baruch Blumberg को जन्मदिनको सम्झनामा तय गरिएको हो ।
नेपालमा कहिलेदेखि मनाउन थालियो ?
WHO ले विश्वव्यापी मान्यता दिएपछि नेपालमा पनि स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय, WHO नेपाल, विभिन्न अस्पताल तथा स्वास्थ्य संस्थाहरूको समन्वयमा विगत धेरै वर्षदेखि विश्व हेपाटाइटिस दिवस मनाउँदै आइएको छ । हाल नेपालले पनि सन् २०३० सम्म भाइरल हेपाटाइटिसलाई सार्वजनिक स्वास्थ्य समस्याका रूपमा अन्त्य गर्ने विश्वव्यापी लक्ष्यलाई समर्थन गर्दै परीक्षण, उपचार र जनचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको छ ।
हेपाटाइटिसका लक्षण
हेपाटाइटिस भएका धेरै व्यक्तिमा सुरुमा कुनै लक्षण नदेखिन पनि सक्छ। देखिएमा यस्ता लक्षण देखिन सक्छन्–
- आँखा र छाला पहेँलो हुने (जन्डिस)
- अत्यधिक थकान
- ज्वरो आउने
- वाकवाकी लाग्ने वा बान्ता हुने
- पेट दुख्ने
- गाढा रंगको पिसाब हुने
- भोक कम लाग्ने
कसरी सर्छ ?
हेपाटाइटिसको प्रकारअनुसार संक्रमण सर्ने तरिका फरक हुन्छ ।
- हेपाटाइटिस ए र ई : दूषित खाना वा पानीबाट ।
- हेपाटाइटिस बी र सी : संक्रमित रगत, असुरक्षित सुई, असुरक्षित यौन सम्पर्क तथा संक्रमित आमाबाट शिशुमा।
- हेपाटाइटिस डी : हेपाटाइटिस ‘बी’ भएका व्यक्तिमा मात्र संक्रमण हुन सक्छ ।
रोकथामका उपाय
विशेषज्ञहरूका अनुसार हेपाटाइटिसबाट बच्न निम्न उपाय प्रभावकारी छन्–
- हेपाटाइटिस ‘बी’ विरुद्धको खोप लगाउने ।
- सुरक्षित र सफा खानेपानी तथा स्वच्छ खाना प्रयोग गर्ने ।
- असुरक्षित यौन सम्पर्क नगर्ने ।
- सुई वा सिरिन्ज पुनः प्रयोग नगर्ने ।
- रगत चढाउँदा परीक्षण गरिएको सुरक्षित रगत मात्र प्रयोग गर्ने ।
- हात साबुनपानीले नियमित धुने ।
- जोखिम समूहका व्यक्तिले नियमित स्वास्थ्य परीक्षण गराउने ।
- समयमै परीक्षण र उपचार आवश्यक
स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार हेपाटाइटिस ‘बी’ र ‘सी’ का धेरै बिरामीलाई आफू संक्रमित भएको जानकारी नै हुँदैन । समयमै परीक्षण र उपचार गर्न सके कलेजोमा हुने गम्भीर क्षति तथा कलेजोको क्यान्सरको जोखिम उल्लेखनीय रूपमा कम गर्न सकिन्छ । WHO ले पनि सन् २०३० सम्म भाइरल हेपाटाइटिसलाई सार्वजनिक स्वास्थ्य समस्याका रूपमा अन्त्य गर्ने लक्ष्य राखेको छ ।
