काठमाडौं । हिन्दू धर्मावलम्बीका लागि साउन महिना भगवान शिवको प्रिय महिना मानिन्छ । यस महिनाभर विशेषगरी सोमबारको व्रत बस्ने, शिव मन्दिरमा पूजा–आराधना गर्ने र जलाभिषेक गर्ने परम्परा रहिआएको छ । नेपाल तथा भारतका लाखौं श्रद्धालुले साउन सोमबारलाई विशेष धार्मिक आस्थाका साथ मनाउने गर्छन् ।
धार्मिक मान्यताअनुसार समुद्र मन्थनका क्रममा निस्किएको कालकूट विष भगवान शिवले पान गरी संसारलाई विनाशबाट जोगाएको स्मरणस्वरूप साउन महिनामा शिवको पूजा गर्ने परम्परा बसेको विश्वास गरिन्छ । विषको ताप कम गर्न देवताहरूले शिवलाई जल चढाएको प्रसंगसँग पनि साउन महिनाको सम्बन्ध जोडिएको पाइन्छ ।
साउन सोमबारको व्रत किन बसिन्छ ?
साउन महिनाको सोमबार भगवान शिवको विशेष दिन मानिन्छ । यस दिन व्रत बसेर श्रद्धापूर्वक पूजा–आराधना गर्दा मनोकामना पूरा हुने धार्मिक विश्वास छ । अविवाहित युवतीहरूले योग्य जीवनसाथी प्राप्तिको कामना गर्दै व्रत बस्ने परम्परा छ भने विवाहित महिलाले परिवारको सुख, शान्ति, दीर्घायु र समृद्धिका लागि व्रत बस्ने गर्छन् ।
पुरुषहरूले पनि स्वास्थ्य, सफलता, मानसिक शान्ति र पारिवारिक कल्याणको कामना गर्दै साउन सोमबारको व्रत लिने परम्परा रहेको धार्मिक विद्वानहरू बताउँछन् ।
व्रत कसरी बसिन्छ ?
साउन सोमबार बिहान स्नान गरी सफा वस्त्र लगाएर भगवान शिवको पूजा गरिन्छ । शिवलिङ्गमा जल, दूध, दही, मह, घ्यू, बेलपत्र, धतुरो, अक्षता, चन्दन र फूल अर्पण गरिन्छ । यस दिन ‘ॐ नमः शिवाय’ मन्त्र जप, शिव चालीसा तथा रुद्राष्टकम् पाठ गर्ने चलन पनि छ ।
कतिपय श्रद्धालुले दिनभर निराहार वा फलाहार व्रत बस्ने गर्छन् भने बेलुका पूजा सम्पन्न गरेपछि मात्र भोजन गर्ने परम्परा पनि रहेको छ ।
साउन सोमबारको धार्मिक महत्व
धार्मिक विश्वासअनुसार श्रद्धा र भक्तिपूर्वक साउन सोमबारको व्रत गर्दा भगवान शिव प्रसन्न भई भक्तको मनोकामना पूरा गर्ने विश्वास छ । यसले मानसिक शान्ति, सकारात्मक सोच, आत्मबल तथा पारिवारिक सद्भाव बढाउन पनि प्रेरणा दिने धार्मिक मान्यता छ ।
यद्यपि, व्रतको प्रभाव व्यक्तिगत धार्मिक आस्था र विश्वाससँग सम्बन्धित विषय भएकाले यसलाई श्रद्धाका रूपमा लिइन्छ ।
साउन महिनाभर देशभरका प्रसिद्ध शिव मन्दिरहरूमा भक्तजनको भीड लाग्ने गर्छ । पशुपतिनाथ, डोलेश्वर, किराँतेश्वर, गोसाइँकुण्ड लगायतका शिवधाममा विशेष पूजा–आराधना हुने परम्परा रहिआएको छ ।
