काठमाडौं । मार्च ८ अर्थात् आज विश्वभर ‘अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक महिला दिवस’ मनाइँदैछ । सन् १९११ देखि मनाउन थालिएको यो दिवस आज ११० वर्ष पुगेको छ ।
संयुक्त राज्य अमेरिकाको सोशलिस्ट पार्टीले २८ फेब्रुवरी १९०९ मा सर्वप्रथम नारी दिवसको आयोजना गरेको थियो । सोशलिस्ट पार्टीले सन १९०८ को अन्तर्र्राष्ट्रिय महिला कपडा कामदारको आन्दोलनको स्मरणमा २८ फेब्रुवरी १९०९ का दिन महिला दिवस मनायो ।
यसपछि यो फेब्रुवरीको अन्तिम आइतबारको दिन मनाइन थालियो । १९१० मा सोशलिस्ट इन्टरनेशनलको कोपेनहेगनको सम्मेलनमा यसलाई अन्तर्राष्ट्रीय दिवसको मान्यता दियो १९१७ मा रसियाका महिलाहरूले, महिला दिवसमा गाँस र कपासको लागि हडतालमा जाने निर्णय गरे ।
हडताल पनि ऐतिहासिक थियो । जारले सत्ता छोडे, अन्तरिम सरकारले महिलाहरुलाई भोट दिने अधिकार दियो । अन्ततः ८ मार्चलाई महिला दिवसको रूपमा मनाइन थालियो ।
वर्तमान अवस्था र ८ मार्चः
नेपालको सन्दर्भमा ८ मार्चको ऐतिहासिक कडी १४ औँ शताब्दीको सामाजवादी आन्दोलनसँग जोडिदै आयो । न्याय र समानताको लागि विभिन्न समयमा सञ्चालित शान्तिपूर्ण जनआन्दोलन देखि वलिदानीपूर्ण जनयुद्धको भट्टीमा समेत होमिएर २५ सय भन्दा बढी महिला र हजारौंको बलिदानले लाखौँ नेता कार्यकर्ता र जनताको त्याग, समर्पणबाट सामन्ती राजतन्त्रको अन्त्य र संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र संस्थागत भएको छ ।
महिलाको हकमा राज्यको हरेक क्षेत्रमा समानुपातिक समावेशी सहभागिता, लैंगिंक विभेद विना समान वंशीय हक, प्रजनन सम्बन्धी हक, महिला विरुद्ध धार्मिक, सामाजिक, साँस्कृतिक परम्परा प्रचलन वा अन्य कुनै आधारमा शारीरिक, मानसिक, यौनजन्य, मनोवैज्ञानिक कुनै किसिमको हिंसाजन्य कार्य वा शोषण गर्न पाईदैन ।
यस्तो कार्य कानुन बमोजिम दण्डनीय र पिडितलाई उचित क्षतिपूर्ति पाउने हक हुनेछ । प्रत्येक महिलालाई शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी र समाजिक सुरक्षामा सकारात्मक विभेदका आधारमा विशेष अवसर प्राप्त हुनेछ भन्ने उल्लेख गरिएको छ । संविधानले नै यति धेरै हकहरुको निर्देशन गर्दा गर्दै पनि लैंगिक उत्पिडन र हिंसा घटेको महशुस हुन नसकेको मात्रै होईन सत्य कुरा सामाजिक सुरक्षा कमजोर नै बनेको देखिन्छ ।
यसो हुनुमा अझै पनि महिलाहरुको घरेलु श्रमलाई राष्ट्रको कुल ग्राहस्थ उत्पादन (GDP) मा जोड्ने कुरा र समान वंशीय हकलाई राज्यले स्वीकार गर्न नसक्नु नै हिंसा, असुरक्षा र असमानताको कारक बन्न पुगेको छ । जुन बेला अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक महिला दिवस मनाउन सुरु भयो । उनीहरुले गरेको आन्दोलनले महिलाको जीवनमा उल्लेख्य परिवर्तन भएकै छ र पनि संसारभर हेर्दा दोस्रो दर्जाको हद भने पूर्ण रुपमा हट्न सकेको देखिदैन ।
सामन्तवादले घरभित्रको दासीको रुपमा शोषण गरेको थियो भने पूँजीवादले न्याय, समानता र स्वतन्त्रताको चारो हालेर फरक रुपमा शोषण गरिरहेको छ । लामो संघर्षपछि प्राप्त उपलब्धीहरु कार्यान्वयन नहुँदा सदियौँ देखि उत्पिडन भोग्दै आएकाहरु निकै चिन्तित र गम्भिर छन् ।
सचेत र संयमतापूर्वक विचारधारात्मक र संगठनात्मक संघर्षको माध्यमबाट प्राप्त उपलब्धी कार्यान्वयनमा जोड गनुपर्ने नेपाली महिलाहरुको पहिलो दायित्व हुन आएको छ । संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र कार्यान्वयनको यो चरणमा अग्रगमन र पश्चगमन बीचको छिना झपटी पनि प्राप्त हक कार्यान्वयनमा बाधक बनेकोले अग्रगमनको संघर्षलाई सशक्त बनाउन उत्तिकै आवश्यक छ ।
उत्पिडनमा परेकाहरुले नै सचेत पहल लिन सक्छ भन्ने कुरा हरेक आन्दोलनमा महिलाहरुले पुष्टि गर्दै आईरहेका नै छन् । यसर्थ आजसम्म आउदा नेपाली महिलाहरुले ८ मार्चको उद्देश्य प्रति आफ्नो यात्रा निरन्तर बढाईरहेको कुरा प्रष्ट नै छ ।
