धादिङ । आज अक्टोबर १७ अर्थात् अन्तर्राष्ट्रिय गरिबी निवारण दिवस । गरिबीमा बाँचिरहेका नागरिकको अधिकार, सम्मान र जीवनस्तर सुधारमा ध्यानाकर्षण गराउँदै गरिबी अन्त्यका लागि प्रभावकारी प्रयास गर्नुपर्ने सन्देशसहित विश्वभर यो दिवस मनाइँदैछ ।
संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासभाले सन् १९९२ मा अक्टोबर १७ लाई अन्तर्राष्ट्रिय गरिबी निवारण दिवसका रूपमा घोषणा गरेको थियो । सन् १९९३ देखि औपचारिक रूपमा यो दिवस मनाउन थालिएको हो ।
यस वर्ष सन् २०२६ का लागि संयुक्त राष्ट्रसङ्घले ‘शान्ति र मानव अधिकारका लागि एकजुट’ भन्ने मूल विषयअन्तर्गत ‘सबैका लागि सुरक्षित आवास’ मा विशेष जोड दिएको छ । सुरक्षित र पर्याप्त आवासलाई मानिसको सम्मानजनक जीवन, स्वास्थ्य, शिक्षा, रोजगारी र सामाजिक सहभागितासँग जोडेर हेरिएको छ ।
गरिबी अन्त्यका लागि नेपालले के गरिरहेको छ ?
नेपाल सरकारले गरिबी न्यूनीकरणका लागि सामाजिक सुरक्षा, रोजगारी सिर्जना, सीप विकास, शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि तथा आयआर्जनसँग सम्बन्धित कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ ।
सामाजिक सुरक्षा भत्ता, प्रधानमन्त्री रोजगार कार्यक्रम, सीपमूलक तालिम, कृषि तथा पशुपालनमा सहयोग, सहुलियतपूर्ण कर्जा र विपन्न परिवारलाई लक्षित विभिन्न कार्यक्रममार्फत नागरिकको जीवनस्तर सुधार गर्ने प्रयास गरिएको छ ।
स्थानीय तहहरूले पनि आफ्नो क्षेत्रका विपन्न परिवार पहिचान गरी सामाजिक सुरक्षा, जीविकोपार्जन, पूर्वाधार विकास तथा लक्षित सहायता कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सक्छन् । तर यस्ता कार्यक्रमले गरिबी घटाउन कति प्रभाव पारेका छन् भन्ने मूल्याङ्कनका लागि कार्यान्वयनको अवस्था, लाभग्राहीको विवरण र परिणामसम्बन्धी तथ्याङ्क आवश्यक हुन्छ ।
गरिबी न्यूनीकरणको दीर्घकालीन लक्ष्य हासिल गर्न राहत र अनुदान वितरणमा मात्र सीमित नभई नागरिकलाई नियमित आम्दानीको अवसर सिर्जना गर्नु महत्त्वपूर्ण छ । उत्पादनमूलक रोजगारी, गुणस्तरीय शिक्षा, व्यावसायिक सीप, कृषि आधुनिकीकरण र साना उद्यमको विकासले यसमा योगदान पुर्याउन सक्छन् ।
गरिबी अन्त्यका लागि अब के आवश्यक छ?
गरिबी न्यूनीकरणलाई प्रभावकारी बनाउन लक्षित कार्यक्रम वास्तविक विपन्न परिवारसम्म पुग्नुपर्ने, सार्वजनिक खर्चको पारदर्शिता बढ्नुपर्ने र रोजगारी तथा आयआर्जनका अवसर विस्तार हुनुपर्ने देखिन्छ। शिक्षा र स्वास्थ्यमा समान पहुँच, महिला तथा सीमान्तकृत समुदायको आर्थिक सशक्तीकरण र विपद् जोखिम न्यूनीकरणमा पनि ध्यान दिन आवश्यक छ।
संयुक्त राष्ट्रसङ्घको दिगो विकास लक्ष्यले सन् २०३० सम्म सबै स्वरूपको गरिबी अन्त्य गर्ने लक्ष्य राखेको छ। यसका लागि सरकार, निजी क्षेत्र, नागरिक समाज र समुदायबीच सहकार्य आवश्यक छ।
अन्तर्राष्ट्रिय गरिबी निवारण दिवस केवल गरिबीको समस्या सम्झने दिन मात्र होइन, गरिबीमा बाँचिरहेका नागरिकको अवस्था सुधार्न भएका प्रयासको समीक्षा गर्ने र आगामी कदम तय गर्ने अवसर पनि हो।
नेपालले गरिबी न्यूनीकरणमा हासिल गरेको प्रगतिलाई दिगो बनाउन अब स्वदेशमै रोजगारी, पर्याप्त आम्दानी, गुणस्तरीय सार्वजनिक सेवा र सुरक्षित आवासमा सबै नागरिकको पहुँच सुनिश्चित गर्नु महत्त्वपूर्ण हुनेछ।
