काठमाडौं । राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण (National Disaster Risk Reduction & Management Authority) का अनुसार पछिल्लो २४ घण्टामा नेपालमा सर्पदंशका १८ वटा घटना रेकर्डमा आएका छन्। ती घटनामध्ये एक जनाको मृत्यु भएको छ।
प्राधिकरणका अनुसार साउन २४ गते बिहान १० बजेदेखि साउन २५ गते बिहान १० बजेसम्मको २४ घण्टाको अवधिमा सर्पले टोकेका १८ वटा घटना रेकर्ड भएका हुन्। सर्पदंशबाट एक जनाको मृत्यु भएपछि वर्षायाममा सर्पको टोकाइबाट जोगिन थप सावधानी अपनाउनुपर्ने देखिएको छ।
वर्षायाममा पानी, बाढी तथा डुबानका कारण सर्पहरू सुरक्षित तथा सुख्खा स्थानको खोजीमा घर, गोठ, भान्सा, दाउरा राख्ने ठाउँ तथा अन्य स्थानमा पस्ने सम्भावना हुन्छ। त्यसैले ग्रामीण तथा सहरी दुवै क्षेत्रमा सर्पदंशको जोखिम बढ्न सक्छ।
सर्पको टोकाइबाट कसरी बच्ने ?
सर्पदंशबाट बच्न घर तथा घर वरपरको वातावरण सफा राख्नुका साथै राति तथा झाडी, खेतबारी र घाँसे क्षेत्रमा हिँड्दा विशेष सावधानी अपनाउनुपर्छ।
सर्पदंशको जोखिम कम गर्न निम्न उपाय अपनाउन सकिन्छ :
- राति बाहिर हिँड्दा टर्च वा बत्तीको प्रयोग गर्ने।
- खेतबारी, झाडी तथा घाँसे क्षेत्रमा जाँदा जुत्ता वा बुट लगाउने।
- घर वरपरको झाडी, घाँस तथा फोहोर नियमित रूपमा हटाउने।
- घरका प्वाल तथा सर्प पस्न सक्ने सम्भावित ठाउँ बन्द गर्ने।
- दाउरा, काठ, ढुंगा तथा अन्य सामग्री लामो समयसम्म अव्यवस्थित रूपमा नराख्ने।
- अँध्यारो ठाउँमा हात हाल्नु वा नदेखिएको वस्तुमा हात लगाउनु हुँदैन।
- राति सुत्दा झुलको प्रयोग गर्ने।
- सर्प देखिएमा त्यसलाई समात्ने वा मार्ने प्रयास नगर्ने।
सर्पले टोकेमा तत्काल के गर्ने ?
सर्पले टोकेको शंका भए आत्तिनुभन्दा बिरामीलाई शान्त राख्नु र सकेसम्म कम चलाउनु महत्वपूर्ण हुन्छ।
टोकेको हात वा खुट्टालाई चलाउन नदिई स्थिर राख्नुपर्छ। बिरामीलाई हिँडाएर वा दौडाएर अस्पताल लैजानुभन्दा सम्भव भएसम्म सवारीसाधनको प्रयोग गरी तुरुन्त नजिकको स्वास्थ्य संस्था वा सर्पदंश उपचार केन्द्रमा पुर्याउनुपर्छ।
टोकेको ठाउँ सुन्निन सक्ने भएकाले हातमा लगाएका औँठी, चुरा, घडी वा कसिलो सामान भए हटाइदिनुपर्छ।
सर्पको टोकाइबाट विष निकाल्ने भन्दै घाउमा काट्ने, चुस्ने, जलाउने वा कुनै जडीबुटी तथा रसायन लगाउने काम गर्नु हुँदैन। त्यस्तै, टोकेको अंगमा कस्सेर डोरी वा तार बाँध्नु पनि जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।
सर्पलाई पहिचान गर्न आवश्यक परे सुरक्षित दूरीबाट फोटो खिच्न सकिएमा खिच्न सकिन्छ। तर सर्प समात्ने वा मार्ने प्रयास गर्नु हुँदैन।
झारफुकमा समय खेर नफालौँ
सर्पले टोकेपछि विषालु सर्पको टोकाइ हो वा होइन भनेर घरमै निश्चित गर्न कठिन हुन सक्छ। त्यसैले सर्पले टोकेको शंका लागेमा लक्षण देखिएपछि मात्र अस्पताल जाने होइन, तत्काल स्वास्थ्य संस्थामा पुर्याउनुपर्छ।
झारफुक, घरेलु उपचार वा सर्पको विष निकाल्ने नाममा गरिने विभिन्न परम्परागत उपायमा समय खेर फाल्दा उपचारमा ढिलाइ हुन सक्छ। विषालु सर्पको टोकाइमा आवश्यक परे स्वास्थ्य संस्थामा एन्टिभेनम लगायतका उपचार उपलब्ध हुने भएकाले समयमै अस्पताल पुग्नु जीवन बचाउने महत्वपूर्ण उपाय हो।
वर्षायाममा थप सतर्कता आवश्यक
वर्षायाममा सर्पदंशको जोखिम बढ्ने भएकाले विशेषगरी खेतबारीमा काम गर्ने, घाँस–दाउरा गर्न जाने तथा राति घरबाहिर निस्कने व्यक्तिले बढी सावधानी अपनाउनुपर्छ।
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका अनुसार २४ घण्टामै सर्पदंशका १८ घटना र एक जनाको मृत्यु भएको तथ्यले पनि सर्पको टोकाइलाई सामान्य रूपमा लिन नहुने देखाउँछ।
सर्पदंशबाट बच्न सावधानी अपनाऔँ, सर्पले टोकेमा समयमै स्वास्थ्य संस्थामा पुगौँ।
