धादिङ । आज अगस्ट ९ अर्थात् साउन २४ गते विश्व आदिवासी दिवस (International Day of the World’s Indigenous Peoples) नेपालसहित विश्वभर विभिन्न कार्यक्रम गरी मनाइँदैछ । आदिवासी जनजातिको अधिकार, पहिचान, भाषा, संस्कृति, परम्परा र जीवनपद्धतिको संरक्षण तथा उनीहरूको सामाजिक, आर्थिक र राजनीतिक सहभागिताका विषयमा विश्वव्यापी ध्यानाकर्षण गराउने उद्देश्यले हरेक वर्ष अगस्ट ९ मा यो दिवस मनाइन्छ ।
विश्व आदिवासी दिवसको सुरुआत कहाँबाट भयो ?
विश्व आदिवासी दिवसको इतिहास सन् १९८२ अगस्ट ९ मा स्विट्जरल्यान्डको जेनेभामा बसेको संयुक्त राष्ट्रसंघको आदिवासी जनसंख्यासम्बन्धी कार्यदलको पहिलो बैठकसँग जोडिएको छ ।
संयुक्त राष्ट्रसंघले उक्त पहिलो बैठकको दिनलाई स्मरण गर्दै अगस्ट ९ लाई विश्व आदिवासी समुदायका सवालमा अन्तर्राष्ट्रिय ध्यानाकर्षण गराउने दिनका रूपमा अघि बढाएको हो ।
त्यसपछि २३ डिसेम्बर १९९४ मा संयुक्त राष्ट्रसंघ महासभाले प्रस्ताव नम्बर ४९/२१४ मार्फत हरेक वर्ष अगस्ट ९ लाई ‘विश्व आदिवासी दिवस’का रूपमा मनाउने निर्णय गरेको हो । त्यसयता विश्वभर हरेक वर्ष यो दिवस मनाइँदै आएको छ ।
यस दिवसको मूल उद्देश्य आदिवासी जनजातिका आवश्यकता र अधिकारबारे जनचेतना फैलाउनु तथा उनीहरूको अधिकार, संस्कृति र विशिष्ट जीवनपद्धतिको संरक्षण र प्रवर्द्धनका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग बढाउनु हो ।
नेपालमा कहिलेदेखि मनाउन थालियो ?
नेपालमा पनि विश्व आदिवासी दिवस सन् १९९५ देखि मनाउन थालिएको विवरण पाइन्छ । नेपालका आदिवासी जनजाति संघसंस्था तथा समुदायले अगस्ट ९ लाई अधिकार, पहिचान र सांस्कृतिक संरक्षणका विषय उठाउने महत्वपूर्ण दिनका रूपमा मनाउँदै आएका छन् ।
नेपालमा आदिवासी जनजातिको संगठित अधिकार आन्दोलन र दिवस मनाउने सुरुआती वर्षबारे विभिन्न स्रोतमा सन् १९९३ र १९९५ दुवै उल्लेख भेटिन्छन् । त्यसैले औपचारिक अन्तर्राष्ट्रिय दिवसका रूपमा भने संयुक्त राष्ट्रसंघको १९९४ को निर्णय र १९९५ देखि विश्वव्यापी पालनलाई आधार मान्नु बढी स्पष्ट हुन्छ ।
धादिङमा विश्व आदिवासी दिवसको सन्दर्भ
बहुजातीय र बहुभाषिक समाज रहेको धादिङमा विश्व आदिवासी दिवसको सान्दर्भिकता अझ महत्वपूर्ण छ । जिल्लाका विभिन्न क्षेत्रमा तामाङ, गुरुङ, मगर, नेवारलगायत समुदायको भाषा, संस्कृति, परम्परा, कला र मौलिक जीवनपद्धति रहेको छ ।
विशेषगरी धादिङको ग्रामीण तथा पहाडी क्षेत्रमा आदिवासी समुदायसँग जोडिएका मौलिक संस्कृति, परम्परागत ज्ञान, चाडपर्व, भेषभूषा, भाषा र सामाजिक अभ्यास जिल्लाको सांस्कृतिक पहिचानका महत्वपूर्ण पक्ष हुन् ।
तर आधुनिक जीवनशैली, बसाइँसराइ, वैदेशिक रोजगारी, भाषाको घट्दो प्रयोग तथा नयाँ पुस्तामा मौलिक संस्कृतिप्रतिको चासो कम हुँदै जाँदा कतिपय परम्परा र भाषा संरक्षणको चुनौतीमा छन् ।
त्यसैले धादिङमा विश्व आदिवासी दिवसलाई केवल सांस्कृतिक कार्यक्रम र झाँकीमा सीमित नगरी मातृभाषा संरक्षण, मौलिक संस्कृति अभिलेखीकरण, परम्परागत सीपको पुस्तान्तरण, स्थानीय ज्ञानको संरक्षण र आदिवासी समुदायको अर्थपूर्ण सहभागितासँग जोड्न आवश्यक छ ।
स्थानीय तह, विद्यालय, समुदाय र सम्बन्धित संघसंस्थाले मौलिक भाषा तथा संस्कृति संरक्षणका कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सके नयाँ पुस्तालाई आफ्नो पहिचानसँग जोड्न सहयोग पुग्न सक्छ ।
