काठमाडौँ । आज विश्वभर अन्तर्राष्ट्रिय तटस्थता दिवस मनाइँदैछ। सन् २०१७ फेब्रुअरी २ मा संयुक्त राष्ट्रसंघले तुर्कमिनिस्तानलाई सन् १९८५ डिसेम्बर १२ देखि स्थायी तटस्थ राष्ट्रको मान्यता दिएपछि यस दिनलाई विशेष रूपमा मनाउन थालिएको हो।
तटस्थता संयुक्त राष्ट्रसंघकै मूल दस्तावेजमा उल्लेख गरिएको विषय हो। यूएन चार्टरको आर्टिकल २ ले सबै सदस्य राष्ट्रलाई विवादहरू शान्तिपूर्ण तरिकाले समाधान गर्न र कुनै प्रकारको दबाब वा बल प्रयोग नगर्न आह्वान गर्छ। यही सिद्धान्तलाई महासभाको ७१/३७५ नम्बरको प्रस्तावले पुनः पुष्टि गरेको छ।
तटस्थताको विश्वकै सबैभन्दा चर्चित उदाहरण स्विट्जरल्याण्ड हो। दुवै विश्वयुद्धमा तटस्थ रहेर स्विट्जरल्याण्डले हजारौँ शरणार्थीका लागि सुरक्षित आश्रयस्थलको भूमिका निर्वाह गरेको इतिहास छ। तटस्थताले कसरी स्थिरता र मानवतामा योगदान पुर्याउन सक्छ भन्ने यसको उदाहरणले देखाउँछ।
वर्तमान विश्व परिदृश्यमा तटस्थताको महत्त्व झनै बढेको छ। रुस–युक्रेन युद्ध, इजरायल–प्यालेस्टाइन द्वन्द्व, भारत–पाकिस्तान तनाव, उत्तर–दक्षिण कोरिया विवाद लगायतका मुद्दामा कूटनीतिक समाधान अत्यावश्यक बन्दै गएको छ।
संयुक्त राष्ट्रसंघको मुख्य लक्ष्य नै शान्ति प्रवर्द्धन, कूटनीति र रोकथाममूलक पहल हो। तटस्थताको सिद्धान्तलाई आधार मानेर राष्ट्रसंघले विश्वका विभिन्न विवादग्रस्त क्षेत्रमा संवाद, मध्यस्थता र समाधानका प्रयासलाई निरन्तर अघि बढाइरहेको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय तटस्थता दिवसले राष्ट्रहरूले शक्ति प्रदर्शनभन्दा संवाद, संयम र कूटनीतिक उपायलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने सन्देश दिन्छ।
