धादिङ, । आज हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले श्रद्धा र भक्तिपूर्वक हरिशयनी एकादशी मनाउँदैछन् । आषाढ शुक्ल एकादशीका दिन पर्ने हरिशयनी एकादशीलाई भगवान विष्णु क्षीरसागरमा चार महिनासम्म योगनिद्रामा जाने दिनका रूपमा लिने गरिन्छ । यस दिनदेखि चतुर्मास सुरु हुने र कार्तिक शुक्ल एकादशी (हरिबोधिनी एकादशी) मा भगवान विष्णु पुनः जागृत हुने धार्मिक विश्वास छ ।
हरिशयनी एकादशीका अवसरमा देशभरका विष्णु मन्दिरमा विशेष पूजा, भजन–कीर्तन र व्रत बस्ने चलन रहेको छ । धेरै श्रद्धालुले आजको दिन व्रत बसेर भगवान विष्णुको पूजा–आराधना गर्ने, दान–पुण्य गर्ने तथा घर–आँगनमा तुलसी रोप्ने परम्परा पनि निभाउने गर्छन् ।
किन रोपिन्छ घर–घरमा तुलसी ?
हरिशयनी एकादशीमा तुलसी रोप्ने परम्परा धार्मिक आस्था मात्र नभई सामाजिक, सांस्कृतिक र स्वास्थ्यसँग पनि जोडिएको मानिन्छ । हिन्दू धर्मग्रन्थअनुसार तुलसीलाई भगवान विष्णुको अत्यन्त प्रिय वनस्पति मानिन्छ। तुलसी बिना विष्णुको पूजा अपूर्ण हुने विश्वास छ ।
धार्मिक मान्यताअनुसार घरमा तुलसीको बिरुवा रोपेर नियमित पूजा गर्दा परिवारमा सुख, शान्ति, समृद्धि र सकारात्मक ऊर्जा बढ्ने विश्वास गरिन्छ। तुलसीको मठलाई घरको पवित्र स्थानका रूपमा लिइन्छ ।
तुलसीको धार्मिक महत्व
- भगवान विष्णु र लक्ष्मीको कृपा प्राप्त हुने विश्वास ।
- घरमा नकारात्मक शक्तिको प्रभाव कम हुने धार्मिक मान्यता ।
- दैनिक तुलसी पूजा गर्दा मानसिक शान्ति र आध्यात्मिक ऊर्जा प्राप्त हुने विश्वास।
- चतुर्मासभर तुलसी पूजा तथा विष्णु आराधनाको विशेष महत्व रहने ।
तुलसीको वैज्ञानिक तथा स्वास्थ्य महत्व
तुलसी धार्मिक दृष्टिले मात्र होइन, औषधीय गुणले पनि भरिपूर्ण वनस्पति हो । आयुर्वेदमा तुलसीलाई प्राकृतिक औषधिका रूपमा प्रयोग गरिँदै आएको छ ।
तुलसीका प्रमुख फाइदाहरू:
- रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउन सहयोग पुर्याउँछ ।
- रुघाखोकी, ज्वरो, घाँटी दुख्ने समस्या कम गर्न उपयोगी ।
- वातावरणलाई केही हदसम्म शुद्ध बनाउन मद्दत गर्ने मानिन्छ ।
- तनाव कम गर्न तथा पाचन प्रणालीलाई सन्तुलित राख्न सहयोगी ।
- तुलसीका पातमा जीवाणुरोधी र एन्टिअक्सिडेन्ट गुण पाइन्छ ।
चतुर्मासमा शुभकार्य किन गरिँदैन ?
हरिशयनी एकादशीदेखि सुरु हुने चार महिनालाई चतुर्मास भनिन्छ । धार्मिक विश्वासअनुसार यस अवधिमा भगवान विष्णु योगनिद्रामा रहने भएकाले विवाह, व्रतबन्ध, गृहप्रवेशजस्ता शुभकार्य कम गरिन्छ । यस अवधिमा जप, तप, दान, व्रत र धार्मिक साधनालाई विशेष महत्व दिइन्छ ।
हरिशयनी एकादशीले धार्मिक आस्था, प्रकृति संरक्षण र स्वास्थ्य सचेतनालाई एकसाथ जोड्ने पर्वका रूपमा नेपाली समाजमा विशेष स्थान ओगटेको छ । घर–घरमा तुलसी रोप्ने परम्पराले वातावरण संरक्षण, औषधीय वनस्पतिको प्रवर्द्धन तथा सांस्कृतिक पहिचान जोगाउन समेत योगदान पुर्याउँदै आएको छ ।
